Trang web BuddhaSasana

Times (Unicode) font

TRUYỆN THƠ TIỀN THÂN ĐỨC PHẬT

Tập 4 - ẨN SĨ KHỔ HẠNH

Tâm Minh Ngô Tằng Giao

* DIỆU PHƯƠNG XUẤT BẢN 2007 *

-ooOoo-

TRUYỆN TIỀN THÂN ĐỨC PHẬT được ghi chép trong Kinh Bổn Sanh (Jàtaka). Đây là tập thứ 10 trong Tiểu Bộ Kinh. "Tiền thân" là những đời sống trước, những kiếp quá khứ. Mỗi truyện thường gồm: phần truyện hiện tại, phần truyện quá khứ, phần kết hợp và một bài kệ.

Phần "TRUYỆN HIỆN TẠI" kể một câu truyện được xem là đang xảy ra trong thời Đức Phật còn tại thế. Nhân dịp này Đức Phật nhắc lại một câu truyện trong quá khứ có liên quan.

Phần "TRUYỆN QUÁ KHỨ" kể một câu truyện từ thời xa xưa có liên hệ đến những nhân vật trong câu truyện hiện tại. Trong truyện quá khứ luôn luôn có sự hiện diện của một vị Bồ Tát, vị này là tiền thân của Đức Phật.

Phong cách đạo đức của các vị Bồ Tát thật toàn hảo từ sự suy tư cho đến lời ăn tiếng nói và việc làm. Ngài là nhân vật chính cao cả, phi thường với nếp sống chân thiện, hướng thượng. Ngài thường giáo hóa người chung quanh bằng tấm gương đạo đức của chính mình. Ngài có đầy đủ các đức tính như trì giới thanh tịnh, bố thí rộng rãi, Thiền định tinh tấn liên tục và hành trì hạnh nhẫn nhục cao độ đến mức xả thân. Các vị Bồ Tát này khi thì làm thú vật, khi thì làm người, đôi khi làm chư thiên, có lúc làm thần cây v.v…

Phần "KẾT HỢP" là phần liên kết truyện hiện tại với truyện quá khứ. Chỉ rõ sự liên hệ giữa những nhân vật chính trong hai câu truyện, để rồi “nhận diện tiền thân” tức là nói rõ ra rằng "người này", "sinh vật này" trong truyện quá khứ "là ai" trong truyện hiện tại.

Mỗi truyện tiền thân có một bài "KỆ". Kệ đó thường dựa vào câu truyện để đưa ra lời phê bình.

Tập TRUYỆN TIỀN THÂN ĐỨC PHẬT được coi là do các đệ tử của Đức Phật trước tác và mượn tiếng là Phật dạy để phổ biến những lời giáo huấn của Đức Phật. Người ta suy ra rằng các vị này sống trong thời Đức Phật hoặc chỉ sau đó khoảng vài chục năm. Đầu tiên truyện được truyền khẩu, về sau người ta sưu tập lại và ghi chép thành kinh sách.

Các truyện tiền thân thật sự là những tài liệu có giá trị cả về mặt văn học, sử học, ngôn ngữ học, đạo đức học và giáo dục Phât giáo... Truyện có mục đích tạo niềm tin vào đạo pháp trong mọi tầng lớp xã hội. Truyện mở ra một kỷ nguyên mới trong cung cách truyền bá đạo Phật. Các truyện tiền thân này, nhất là các truyện về súc vật, nhiều khi vượt qua biên giới tôn giáo và trở thành cổ tích dân gian, nửa thần thoại, nửa thực tế, không lệ thuộc một tôn giáo nào hay xứ sở nào cả. Đây là gia tài chung của nền văn hóa dân gian. Chính vì vậy mà các truyện tiền thân này rất được phổ biến, không những trong giới Phật tử mà còn lan ra khắp cả mọi địa phương và mọi dân tộc nữa. Truyện tồn tại với giá trị độc đáo trong nền văn chương thánh thiện của thế giới. Mặc dù đã hơn hai ngàn năm trăm năm qua kể từ khi những truyện này được kể, ngày nay truyện vẫn chứa đựng sự hấp dẫn và còn có khả năng lôi cuốn làm say mê tâm hồn các độc giả trẻ em cũng như người lớn.

Các truyện tiền thân Đức Phật đã được nhiều người kể lại, thường là bằng văn xuôi, đôi khi bằng tranh ảnh. Trong cuốn sách này, và có lẽ đây là lần đầu tiên, truyện được kể lại bằng một ngôn ngữ bình dị dưới hình thức thơ, những vần thơ "lục bát" có tính cách thuần túy dân tộc, để người đọc và người nghe dễ hiểu và dễ nhớ:

1) 25 truyện đầu tiên đã dựa vào tài liệu là hai cuốn: "BUDDHIST TALES FOR YOUNG AND OLD" của Ven. Kurunegoda Piyatissa Maha Thera và Todd Anderson. Phần tranh phụ họa trong cuốn thứ nhất (1995) là do Sally Bienemann, Millie Byrum và Mark Gilson. Phần tranh phụ họa trong cuốn thứ nhì (1996) là do John Patterson. Vì truyện kể nhắm cho các độc giả phương Tây nên các tranh vẽ hầu như thiếu sắc thái Á Đông.

2) 8 truyện sau dựa vào "THE STORIES OF BUDDHA’S FORMER BIRTHS" của Anjali Pal và "STORIES OF THE BUDDHA" của Caroline A.F. Rhys Davids.

Các tài liệu trên đây không đề cập tới phần “Truyện Hiện Tại” mà chỉ đơn giản đề cập đến phần “Truyện Quá Khứ” của các truyện tiền thân mà thôi.

Cuối sách là phần "Nhận Diện Tiền Thân Đức Phật” giới thiệu cho mọi người được biết người nào, sinh vật nào, thần nào là vị Bồ Tát (tức tiền thân Đức Phật) trong câu truyện quá khứ đã kể ở trên.

Tác giả khi kể truyện lại bằng thơ cũng đã tham khảo thêm các truyện về tiền thân Đức Phật của Hòa thượng Thích Minh Châu và cư sĩ Nguyên Tâm Trần Phương Lan dịch từ nguyên bản tiếng Pali và tiếng Anh, do Viện nghiên cứu Phật học Việt Nam ấn hành.

Bộ "TRUYỆN THƠ TIỀN THÂN ĐỨC PHẬT” của cư sĩ Tâm Minh Ngô Tằng Giao gồm nhiều tập. Tập số 4 này gồm 33 truyện thơ và có nhan đề là: "ẨN SĨ KHỔ HẠNH."

Ước mong rằng người đọc cũng như người nghe truyện sẽ ghi nhớ mãi trong tâm cái nếp sống đạo đức chân chính cùng những lời khuyên dạy quý báu của vị Bồ Tát trong truyện để cùng nhau cố gắng noi theo hầu đạt được cái Chân, Thiện, Mỹ trong cuộc sống hàng ngày.

-ooOoo-

Ngày xưa, ngày xửa, ngày xưa
Có gia đình nọ rất ư sang giàu
Chàng con lại lạ lùng sao
Người còng như có bướu sau lưng mình
Tướng trông xấu xí thật tình
Gầy còm, lùn thấp dáng hình khó coi,
Muốn theo học để nên người
Chàng tìm thầy giỏi đương thời trứ danh
Học về tôn giáo cho rành
Cùng môn khoa học, thêm ngành bắn cung
Ai ngờ bắn giỏi lạ lùng
Trở nên vô địch tiếng lừng khắp nơi.
Rời khỏi trường bước vào đời
Chàng thầm nghĩ ngợi: "Mọi người thường ưa
Xét người theo tiêu chuẩn xưa
Bề ngoài là chuộng, còn như thực tài
Dễ gì hấp dẫn được ai.”
Chàng cho rằng đến lâu đài hoàng cung
Muốn xin việc, khó vô cùng
Chắc vua sẽ hỏi: "Người lùn như mi
Thời làm được trò trống chi?"
Thế là hỏng việc, khó bề êm xuôi.
Chàng mong dựa dẫm một người
Bề ngoài bộ mã trông thời dễ coi
Để làm cái gốc mà thôi
Đứng ra lo liệu việc đời chung quanh
Còn chàng thời sẽ ẩn danh
Giữ phần đầu óc, nép mình phía sau
Cả hai kết hợp cùng nhau
Cách này kiếm sống dài lâu dễ dàng.
*
Một hôm dạo bước lang thang
Trong khu thợ dệt thời chàng gặp ngay
Một người cao lớn tại đây
To con, khoẻ mạnh, đẹp thay mã ngoài
Chàng làm quen rồi thốt lời
Hỏi thăm mới biết là người địa phương
Chuyên nghề thợ dệt tầm thường
Chàng bèn thắc mắc: "Đường đường tấm thân
Oai phong lẫm liệt vô ngần
Sao làm thợ dệt chôn chân xóm nghèo?"
Anh cao nói vẻ tiêu điều:
"Bản thân tôi có biết nhiều nghề đâu.”
Thật là thuận tiện biết bao
Chàng bèn đề nghị anh cao bỏ nghề
Hoàng cung chốn đó tìm về
Đúng theo kế hoạch trước kia của mình,
Chàng lên tiếng, giọng tâm tình:
"Gặp vua nói chuyện xin dành bạn thôi
Cho vua biết bạn là người
Bắn cung giỏi nhất ít ai sánh cùng
Vua nhìn bạn sẽ tin dùng
Sẽ thuê ngay đó bạn đừng ngại chi,
Phần tôi sẽ chỉ theo đi
Giúp ngầm cho bạn mỗi khi thấy cần
Việc cung tên đừng ngại ngần
Chính tôi ngầm bắn, đích thân trổ tài
Đôi ta sẽ có tiền hoài
Lại thêm địa vị bao người cầu mong
Chỉ cần bạn biết phục tùng
Làm theo tôi nói, nhớ đừng cãi tôi."
Anh cao thợ dệt nghe rồi
Nghĩ mình chẳng bị thiệt thòi mất chi
Cho nên đồng ý tức thì
Nhắm Ba La Nại cùng đi vào chầu
Gặp vua kính cẩn cúi chào
Vua nhìn bộ mã anh cao đẹp người
Nên lên tiếng hỏi: "Các ngươi
Cần chi mà lại tới nơi triều đình?"
Anh cao thay mặt thưa trình:
"Muôn tâu bệ hạ tôi rành bắn cung
Nghề riêng thông thạo vô cùng
Mong vào phục vụ hoàng cung giúp ngài."
Vua nhìn hình dáng bên ngoài
Thấy anh tốt mã, chắc tài cũng hay
Cho nên tin tưởng anh ngay
Cho anh chức vụ tại đây dễ dàng,
Sau khi ấn định tiền lương
Nhà vua mới hỏi tới chàng lùn kia
Đứng yên lặng, không nói chi
Phía sau khuất dạng, người thì nhỏ con,
Anh cao kính cẩn thưa luôn
Đó là phụ tá chuyên môn của mình.
Kể từ đó trong triều đình
Anh cao thợ dệt được dành chức cao
Được vua trọng dụng biết bao
Hoàn thành công việc vua trao mọi đường,
Thật ra mọi việc đảm đương
Là do tài nghệ của chàng lùn thôi!
*
Ít lâu xảy chuyện nguy tai
Có con cọp dữ sống nơi ven rừng
Luôn rình rập khách qua đường
Để rồi giết hại thảm thương vô vàn
Người dân sợ hãi kêu than
Vua bèn ra lệnh phải ngăn chặn liền.
Anh cao được hỏi trước tiên
Vì là người giỏi cung tên hàng đầu
Anh thưa: "Nào khó gì đâu
Tài tôi dư sức hạ mau cọp này."
Vua tin lời sai đi ngay
Thưởng thêm tiền bạc. Vận may tốt lành!
Anh cao về kể ngọn ngành
Chàng lùn bèn vạch chương trình đi săn:
"Chuyện này bạn hãy đích thân
Một mình thực hiện chẳng cần đến tôi,
Gom dân làng khoảng ngàn người
Mang cung tên đến tận nơi cọp rừng
Tuy rằng bạn có đi chung
Nhưng vào bụi rậm bên đường núp đi
Để dân gặp cọp dữ kia
Dân làng vì cọp lâm nguy nhiều rồi
Cho nên vây giết cọp thôi
Cung tên giáo mác mọi người phóng qua
Cọp tuy dữ, sẽ tiêu ma
Bạn đừng vội vã bước ra phía ngoài
Hãy tìm một sợi dây dài
Dây leo trong bụi rậm thời thiếu chi
Cầm dây chạy tới cọp kia
Giơ dây nói lớn: ‘Ta đi kiếm tìm
Tìm dây trói cọp cuồng điên
Lệnh vua bắt sống cọp liền hôm nay
Sao ai giết cọp tại đây
Vua mà nổi giận làng này khó yên!’
Thế là dân hốt hoảng lên
Sợ vua bắt tội cho nên tìm đường
Bạc tiền hối lộ vội vàng
Để nhờ bạn cứu cả làng thoát nguy,
Riêng phần bạn khi trở về
Được vua trọng thưởng nể vì thêm lên
Tưởng rằng bạn với cung tên
Là người giết cọp dữ bên rừng già."
Đúng theo kế hoạch vạch ra
Anh cao thực hiện quả là thành công
Khi anh trở lại hoàng cung
Được vua trọng thưởng tưng bừng, vẻ vang.
*
Ít lâu sau tại xóm làng
Có tin loan báo mùa màng ruộng nương
Bị trâu hung dữ điên cuồng
Kéo về phá hoại tang thương não nề,
Anh cao lại được cử đi
Chàng lùn cố vấn cứu nguy bạn mình
Đưa kế hoạch, thảo chương trình
Giống như kỳ trước lại thành công thêm
Vua thời thưởng, quan thời khen
Anh cao thợ dệt trở nên giàu rồi
Quyền hành, uy tín hơn người
Say mê danh tiếng anh thời u mê
Tưởng mình tài giỏi mọi bề
Khinh thường và ngỏ ý chê chàng lùn
Không thèm hỏi ý kiến luôn
Nói rằng: "Bạn tưởng bạn hơn tôi à
Bạc tiền danh vọng tạo ra
Xét cho thực sự chính là do tôi
Không ai cần bạn nữa rồi."
Anh cao thô lỗ tuôn lời ra thêm.
*
Ít lâu sau nước kế bên
Sẵn lòng thù nghịch nên liền tấn công
Vây kinh đô, thật nguy vong
Gửi thư tuyên chiến vào trong nội thành
Nhà vua sai kẻ nổi danh
Anh cao thợ dệt từng giành chức cao
Hãy tiên phong ra đối đầu
Phá quân xâm lược, đánh nhau diệt thù,
Anh cao tuân thủ lệnh vua
Cân đai, áo giáp rất ư oai hùng
Cưỡi voi ra thẳng chiến trường
Chàng lùn sợ bạn tử thương chuyến này
Nên mang áo giáp vào ngay
Ngồi sau lưng bạn ra tay giúp ngầm
Theo sau là đám quan quân
Hò reo tiến bước vô ngần hăng say.
Khi nghe trống trận quanh đây
Ầm ầm nổi dậy, hồn bay mất rồi
Anh cao suýt ngã xuống voi
Chàng lùn vội giữ chặt người bạn kia
Lấy dây buộc lại cứu nguy
Anh cao run sợ trông thì thảm sao
Khiến phân, nước tiểu tuôn trào
Ướt lưng voi trận! Ai nào ngờ đây!
Chàng lùn chê: "Từ lâu nay
Bạn từng khoác lác là tay anh hùng
Hôm nay làm chuyện điên khùng
Hoảng kinh phóng uế trên lưng voi rồi
Tuy nhiên tôi nói vậy thôi
Có tôi bảo vệ bạn thời sợ chi
Giờ quay về tắm ngay đi
Khi người sạch sẽ bạn thì dễ coi."
Chàng lùn đỡ bạn xuống voi
Sau khi chỉ trích chê cười anh cao.
*
Một mình còn lại tự hào
Xông ra lâm trận đối đầu địch quân
Chàng lùn vui sướng nghĩ thầm:
"Lúc này tài nghệ ta cần biểu dương
Để vua đừng có coi thường
Xét người cẩn thận, tránh đường lầm sai
Đừng xét đoán theo bề ngoài."
Nghĩ xong chàng phóng qua nơi quân thù
Nhắm nơi đầu não có vua
Phóng vào hét lớn rất ư hào hùng
Phô tài nghệ giỏi vô song
Bất ngờ bắt sống vua không khó gì
Đội quân xâm lược tan đi
Không cần chém giết thêm chi nhọc lòng
Chàng lùn hoàn tất chiến công
Giải vua thù địch vào trong hoàng thành.
Vua Ba La Nại hoan nghênh
Khen chàng tài giỏi, xứng danh người hiền
Ban chức tước, thưởng bạc tiền
Chàng từ khi đó khắp miền vang danh
"Tiểu xạ thủ" của triều đình
Một bậc "hiền triết" rất rành kiếm cung.
Còn anh thợ dệt tầm thường
Nhà vua gửi trả về làng dệt thôi.
"Tiểu xạ thủ" sống trọn đời
Gieo bao công đức cho người chung quanh,
Khi qua đời được tái sinh
Vào nơi xứng đáng nghiệp mình sẵn gây.

(phỏng dịch theo bản văn xuôi
FEAR MAKER AND LITTLE ARCHER
của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

Thuở xa xưa có một người
Trong gia đình nọ sống đời giàu sang
Nhưng mà ông lại chẳng màng
Chẳng ưa cuộc sống tầm thường thế nhân
Ông vào Hy Mã Lạp Sơn
Sống đời ẩn sĩ ở luôn trong rừng
Hàng ngày thiền định tập trung
Chân tâm phát triển vô cùng an vui
Hưởng thiền lạc thật tuyệt vời
Ung dung, tự tại, xa nơi thị thành
Khi ông thâu nhận môn sinh
Năm trăm người đã nhiệt tình ghi danh.
*
Mùa mưa giăng phủ rừng xanh
Quỳ bên sư trưởng môn sinh thưa thầy:
"Chúng con xin rời khỏi đây
Trở về thành thị ít ngày tạm nương
Để chờ bá tánh thập phương
Sẽ đem muối, giấm cúng dường thành tâm
Nhận xong về chốn sơn lâm
Thầy trò lại sẽ quây quần một nơi."
Thầy đồng ý khẽ thốt lời:
"Các con trở lại khi trời hết mưa
Riêng ta vẫn cứ ẩn tu
Một mình trong chốn rừng thưa an lành."
Tuân lời cả đám môn sinh
Cùng quỳ tạm biệt, về kinh đô liền
Ở vườn vua chốn công viên
Thành Ba La Nại giữa miền hoàng cung.
Hôm sau họ mới thong dong
Ra đi khất thực quanh trong xóm làng
Bà con hoan hỉ cúng dường
Muôn phần hậu hĩnh, trăm đường thành tâm
Vài ngày sau khắp xa gần
Thầy tu khất thực tiếng đồn loan nhanh
Nhà vua nghe được ngọn ngành:
"Các thầy khắc khổ tu hành nêu gương
Các căn nhiếp phục đàng hoàng
Luôn luôn giữ giới nghiêm trang vô ngần
Thật là công đức bội phần.”
Vua nghe vội tới ân cần thăm ngay
Sau khi đảnh lễ các thầy
Vua mời họ ở lại đây suốt mùa
Trong công viên bốn tháng mưa,
Các thầy vui nhận lời vua thỉnh mời.
Kể từ khi đó thảnh thơi
Ăn trong cung điện khỏi dời chân đi.
*
Thế rồi tới một ngày kia
Là ngày "Lễ Rượu" dân thì vui chơi
Người ta uống rượu khắp nơi
Lệ xưa: "Uống rượu cuộc đời gặp may.”
Nhà vua nghĩ đến các thầy
Làm chi có rượu, ai đây cúng dường
Hôm nay nhân lễ bất thường
Rượu ngon vua vội truyền mang biếu thầy,
Thầy đâu quen uống rượu này
Cho nên tất cả cùng say sưa liền
Trở về lại chốn công viên
Các thầy múa hát cuồng điên lạ lùng
Bao đồ đạc vứt lung tung
Rồi nằm thiếp ngủ say không biết gì.
Hôm sau tỉnh, thấy ê chề
Hối vì làm những hành vi đêm rồi
Nghĩ sao bất chính quá thôi
Trong lòng hổ thẹn mọi người khóc than:
"Chúng ta tội lỗi vô vàn
Chỉ vì không được ở gần minh sư!”
Thế là tất cả giã từ
Rời công viên nhắm rừng xưa trở về.
Về xong sắp đặt mọi bề
Rất là ngăn nắp, rất chi gọn gàng
Theo như nếp sống thông thường
Rồi tìm sư trưởng nghiêm trang kính chào.
Thầy mừng, thăm hỏi: “Thế nào
Các con ăn ở ra sao trong thành?
Có hoà hợp, có tịnh thanh?
Có luôn giữ giới tu hành hay chăng?”
Năm trăm đệ tử thưa rằng:
"Chúng con uống rượu cúng dường của vua
Cho nên đều lỡ say sưa
Mất đi chánh niệm từ xưa giữ gìn
Múa ca ăn nói huyên thuyên
Ngu đần như lũ vượn miền rừng hoang
Để rồi hổ thẹn khóc than
May không thành vượn kéo đoàn về đây.”
Thầy từ bi dạy: "Chuyện này
Thời nào cũng có, lâu nay vậy rồi
Các môn sinh ở khắp nơi
Không thầy hướng dẫn, bao người lầm sai.
Rút kinh nghiệm cho tương lai
Đây là bài học nhớ hoài nghe con
Tu hành cần giữ giới luôn
Lánh xa ác hạnh, tiến gần minh sư."
Môn sinh tiếp tục đường tu
Kể từ ngày đó rất ư trưởng thành
Luôn tịnh lạc, mãi an lành
Bên thầy kề cận tu hành nghiêm trang.

(phỏng dịch theo bản văn xuôi
FOREST MONKS IN
A KING’S PLEASURE GARDEN
của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

Có ông triệu phú thời xưa
Tuy giàu nhưng rất nhân từ đáng khen
Ông thường có một bạn quen
Bạn ông thật tốt nhưng tên lạ lùng
Tên "Xui" nghe xấu vô cùng
Cả hai trước học một trường, ganh đua
Thân tình từ thuở ấu thơ
Đã từng nô giỡn, chơi đùa bên nhau
Giúp nhau mọi việc trước sau
Tuổi xanh tình bạn dài lâu vững vàng.
Sau khi rời mái học đường
Ông Xui quả thật mãi vương muộn phiền
Hết hạn xui, đến vận đen
Việc làm chẳng có, bạc tiền thời không,
Ông Xui thăm bạn thành công
Tiền rừng bạc bể vô cùng giàu sang
Ông nhà giàu thương bạn vàng
Hết lời an ủi, sẵn sàng giúp ngay
Mượn làm quản lý nhà này
Trông coi tài sản hoặc thay mặt mình
Điều hành công việc kinh doanh,
Đẹp thay tình bạn chân thành hiếm hoi.
*
Từ khi có mặt ông Xui
Tên ông được nhắc khắp nơi vang lừng
Tên nghe tuy rất lạ lùng
Mọi người vẫn réo gọi trong khắp nhà:
"Ông Xui có khách phương xa!"
"Ông Xui hãy lẹ chúng ta đi liền!”
"Ông Xui hãy đợi chớ quên!"
Người ta ơi ới kêu tên ông hoài
Các người hàng xóm nghe rồi
Tìm ông triệu phú thốt lời gièm pha:
"Này ông chớ có lơ là
Cái người quản lý cửa nhà của ông
Có tên nghe thật lạ lùng
Tên Xui chắc chắn là không hên rồi
Gây xui xẻo vô phước thôi
Chỉ mang tai họa đến nơi cửa nhà
Thần tiên hay quỷ dạ xoa
Nghe tên Xui cũng chạy xa hoảng hồn
Ông mau đuổi hắn đi luôn
Nếu còn gần hắn không còn vận hên
Hắn nghèo đói, hắn thấp hèn
Đừng nên liên hệ, chẳng nên cận kề."
Ông nhà giàu: "Đừng có chê!
Ông Xui là bạn cùng quê lâu đời
Thân quen từ thuở thiếu thời
Một người bạn quý, tuyệt vời, đáng tin
Nào đâu vì một cái tên
Mà tôi xua đuổi bạn hiền của tôi,
Tên dùng phân biệt con người
Chứ đâu mang lại hên xui bao giờ,
Kẻ điên dại, kẻ khù khờ
Mới suy nghĩ xấu, mê mờ mà thôi
Quẩn quanh mê tín cả đời
Nghĩ tên tốt xấu buông lời dị đoan,
Ai tinh tấn, ai khôn ngoan
Nào đâu phân biệt như hàng hạ căn.”
Thế là ông chẳng băn khoăn
Vẫn dùng người bạn lâu năm của mình.
Một hôm ông phải khởi hành
Đi xa giao dịch kinh doanh ít ngày
Trong khi vắng mặt nơi đây
Ông nhờ bạn quý đứng thay mặt mình
Trông coi tài sản cơ dinh
Biết rằng bạn sẽ chí tình, tận tâm.
*
Cướp kia một bọn ở gần
Nghe tin triệu phú bất thần đi xa
Nghĩ là thuận tiện thời cơ
Để mà đột nhập vào nhà của ông
Cướp tài sản chẳng nhọc công
Cho nên bọn chúng nấp vòng chung quanh
Ẩn mình bóng tối đêm thanh
Mang theo dao, gậy ngồi rình ra tay.
Ông Xui quản lý nhà này
Đã nhiều kinh nghiệm lại đầy nhiệt tâm
Đoán quân gian sẽ viếng thăm
Nên ông không chịu đi nằm ngủ ngay
Thức khuya canh gác trong đây
Khi nhìn thấy cướp bao vây phía ngoài
Ông liền đánh thức mọi người
Cùng làm ầm ĩ khắp nơi trong nhà
Đánh chiêng trống, thổi tù và
Khiến cho kẻ lạ rất là ngạc nhiên
Nghĩ mình lầm lẫn cũng nên
Chủ nhà còn đó, lại thêm nhiều người
Rủ nhau cướp bỏ chạy thôi
Vứt dao, vứt gậy khắp nơi quanh nhà.
Hôm sau mọi người bước ra
Thấy bao vũ khí trông mà hãi kinh
Họ bàn nhau: "Quả thật tình
Quản gia sáng suốt, trung thành quý thay
Nếu không có ông Xui này
Gia tài của chủ giờ đây tiêu tùng!"
Ông Xui nay là anh hùng
Chẳng mang xui xẻo, dữ hung chút gì.
Đến khi triệu phú trở về
Các người hàng xóm tức thì kể ra
Chuyện ông Xui bảo vệ nhà
Chủ nhân nghe được quả là mừng vui
Ông bèn nói với mọi người:
"Đừng nên đánh giá theo nơi tên mình
Cái tâm mới quý thật tình,
Cùng đi bảy bước trở thành bạn thôi,
Đi mười hai bước chung đôi
Mới mong hy vọng thành người bạn thân,
Chung đường cả tháng trời luôn
Mới coi như thể bà con một nhà,
Kề nhau lâu chẳng lìa xa
Bạn thời tương tự thân ta khác gì
Mới là quý hóa kể chi.
Bạn Xui tôi đó ngẫm thì rõ ngay
Chỉ mang hên lại nhà này
Bạn đâu xui xẻo! Đời hay mê mờ!"

(phỏng dịch theo bản văn xuôi
A HERO NAMED JINX
của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

Ở Ba La Nại thời xưa
Có ông triệu phú rất ư là giàu
Con trai ông đã từ lâu
Học ham nổi tiếng ai đâu sánh cùng
Tuy nhiều điều cậu tinh thông
Vẫn luôn tìm hiểu có ngừng lại đâu
Mặc dù mới bảy tuổi đầu
Suy tư muốn biết trước sau cội nguồn:
"Đâu là giá trị thật chân?
Đường nào hạnh phúc thế nhân đạt thành?"
Một hôm cậu hỏi cha mình
Những điều thắc mắc chân tình nêu trên
Cha bèn dạy những lời hiền:
"Con ơi muốn tới được miền thanh cao
Sáu đường cao quý tìm vào
Nơi chân hạnh phúc dạt dào thăng hoa:
- Giữ cho khoẻ mạnh thân ta
Bao nhiêu bệnh tật tránh xa được liền
- Nhủ lòng giữ giới cho bền
Đem hương thanh tịnh ướp lên tâm mình
- Nghe lời những vị cao minh
Bề trên, trưởng thượng có kinh nghiệm đời
- Quyết lòng học hỏi những người
Thông câu học vấn, rành lời kinh thơm
- Giữ cho đẹp cõi tâm hồn
Sống theo chánh pháp luôn luôn tốt lành
- Hãy hành động với lòng thành
Chứ không chỉ với nhiệt tình mà thôi.
Đây là sáu nẻo tuyệt vời
Dẫn vào hạnh phúc cuộc đời thế nhân
Khu vườn hạnh phúc tinh thần
Trăm bề hoan lạc, muôn phần thắm tươi.”
Cậu con chăm chú nghe lời
Kể từ khi đó cậu thời nhập tâm
Sáu đường hạnh phúc dấn thân
Bước vào cửa ngõ vô ngần tịnh thanh
Sau này khi đã trưởng thành
Những lời cha dạy an lành mãi theo.

(phỏng dịch theo bản văn xuôi
A QUESTION FROM A SEVEN YEAR OLD
của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

Ba La Nại thuở xa xưa
Nhà vua có một tế sư giúp mình
Đóng vai cố vấn triều đình
Giỏi giang tột bực, thông minh vô cùng
Gia đình danh giá trong vùng
Tính ông rộng lượng, hay thương mọi người
Thường xuyên bố thí giúp đời
Cho nên ông được khắp nơi nể vì
"Năm điều giới cấm” uy nghi
Ông theo tu tập rất chi chuyên cần
"Sát sinh, trộm cắp, tà dâm
Say sưa, dối trá" ông luôn giữ gìn
Không dám phạm, chẳng hề quên
Đời ông là bậc thánh hiền nêu gương
Nhà vua do đó tán dương
Ông là người tốt trăm đường đáng khen.
*
Lòng tò mò chợt nổi lên
Tế sư bỗng muốn biết thêm một điều:
"Nhà vua kính trọng mình nhiều
Là vì vua đã dựa theo tài mình
Hay mình dòng dõi nổi danh
Hay mình tài sản gia đình giàu sang
Hay do giới đức vẻ vang
Khi mình theo ánh đạo vàng tu thân?"
Suy tư, thắc mắc, phân vân
Nên ông muốn thử một lần xem sao.
Rời hoàng cung ngày hôm sau
Tế sư đâu chịu lẽ nào về ngay
Cố tình ông ghé vào đây
Là nơi tiền bạc hàng ngày đúc ra
Ông bèn làm bộ gian tà
Thò tay lấy trộm thật là lặng yên
Một đồng vàng, cất giấu liền
Nhân viên xưởng đúc lặng im nể vì
Không hề dám nói năng chi
Mọi người kính trọng ông thì đã lâu.
Thế rồi lại tới hôm sau
Diễn ra đúng vậy thấy sao lạ lùng
Lần này ông lấy hai đồng
Nhân viên xưởng đúc cũng không than phiền.
Hôm sau nữa lại lấy tiền
Lần này lấy một nắm liền đầy tay
Ba lần gian xảo kiểu này
Chẳng coi luật pháp tại đây ra gì
Nhân viên họ hết nể vì
Bắt ông tại chỗ, miệng thì la lên:
"Đây là kẻ ba lần liền
Gian manh trộm cắp bạc tiền của vua."
Và rồi cả đám reo hò:
"Kẻ này đạo đức giả đò mà thôi
Làm như lành tốt hơn người."
Họ bèn đánh, trói ông rồi giải đi
Không còn kính trọng chút chi
Giải vào vua xử mọi bề công minh.
Trên đường đi tới triều đình
Thấy nhiều người đứng vây quanh chốn này
Người nuôi rắn đứng trong đây
Đang lo biểu diễn trò hay kiếm tiền
Những trò nguy hiểm vô biên
Để cho rắn độc quấn trên cổ mình
Hổ mang ngóc dậy vờn quanh
Lắc lư theo những âm thanh của kèn
Người nuôi rắn muốn khách xem
Tỏ lòng thán phục và khen can trường.
Tế sư khuyên họ: "Coi chừng!
Chớ nên nắm cổ, cũng đừng nắm đuôi
Không nên quấn rắn quanh người
Hổ mang cực độc, cắn thời chết ngay.”
Người nuôi rắn mắng: "Ngu thay!
Ông nào có biết rắn đây lành hiền
Từ lâu huấn luyện đã quen
Nào đâu có xấu, có hèn như ông
Ông là kẻ trộm trong cung
Vô cùng xảo trá, vô cùng gian manh
Chi nên bị trói thân mình
Còn như rắn nọ tốt lành từ lâu
Đâu cần trói buộc lại đâu."
Tế sư nghe nói cúi đầu nghĩ suy:
"Ngay như rắn độc hại kia
Nếu không cắn bậy còn chi quý bằng
Được coi tốt đẹp hiền lương
Mới hay giới đức người thường cầu mong
Coi như tối thượng vô song
Người ta quý trọng nhất trong cõi trần."
*
Khi mọi người giải tội nhân
Tới vua phán xét xử phân tội tình
Mọi người thuật chuyện ngọn ngành
Tế sư trộm cắp gian manh tiền vàng
Vua nghe xong thoạt ngỡ ngàng
Rồi truyền lệnh phạt kẻ gian tức thì
Phạt theo luật để thị uy.
Tế sư lúc đó còn gì giấu đâu
Ông bèn lên tiếng trình tâu
Ý mình muốn thử từ đầu tới nay
Để xem giới đức tại đây
Có còn được trọng vọng hay suy đồi:
"Bây giờ mọi chuyện rõ rồi
Chỉ vì giả bộ trộm nơi cung vàng
Mà tôi không được nể nang
Bị coi là kẻ thuộc hàng xấu xa
Mới hay giới đức suy ra
Quả là tuyệt diệu, quả là tối cao.
Hổ mang rắn độc biết bao
Khi không gây hại ai nào trách chê
Được người yêu mến mọi bề
Quả là giới đức còn chi quý bằng."
Vua nghe tâu thật rõ ràng
Bèn truyền tha tội trộm vàng của vua
Truyền tha cho vị tế sư,
Nhưng ông sau đó chẳng ưa quyền hành
Thỉnh cầu vua cho phép mình
Giã từ chức vụ triều đình từ lâu
Trở thành tu sĩ rừng sâu
Nhà vua từ chối có đâu thuận lòng
Tế sư cứ mãi cầu mong
Nhà vua thấy vậy cuối cùng chuẩn y.
Tế sư hoan hỉ ra đi
Giã từ cõi tục, tìm về nẻo thơm
Lánh vào Hy Mã Lạp Sơn
Chuyên tâm thiền định bình an tuyệt vời
Đến khi mãn kiếp lìa đời
Tái sinh thiên giới, cõi trời tối cao.

(phỏng dịch theo bản văn xuôi
A LESSON FROM A SNAKE
của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

Ngày xưa có một chàng trai
Trong gia đình nọ sống đời cao sang
Khi khôn lớn chàng thấy rằng
Dù cho cuộc sống dễ dàng bản thân
Nhưng chân hạnh phúc tối cần
Mọi người tìm kiếm khó khăn vô cùng
Cho nên chàng quyết nhủ lòng
Xả đi tất cả, không mong, không cầu
Vào núi thẳm, tìm rừng sâu
Sống đời ẩn sĩ đạo mầu tu thân
Hành thiền rốt ráo chuyên cần
Đạt mau an lạc trong chân tâm mình.
Một hôm rời chốn rừng xanh
Thầy tu về lại kinh thành ít lâu
Dừng chân trú ngụ đêm thâu
Trong công viên vốn từ lâu an bình
Giữa khu vườn của triều đình,
Hôm sau khất thực vào thành đi rong.
Vua trông thầy thấy hài lòng
Người sao từ tốn, vô cùng trang nghiêm
Nhà vua quý trọng người hiền
Mời vào cung điện dâng liền thức ăn
Mời thầy khổ hạnh dừng chân
Trong công viên đó không cần đi xa,
Thầy đồng ý chẳng nề hà
Kể từ ngày đó vào ra chốn này
Trong công viên ngụ tại đây
Ăn trong cung điện hàng ngày thảnh thơi.
*
Một thầy nọ cũng cùng thời
Ở trong thành phố mọi người biết danh
Có tài xem tướng rất rành
Đoán điềm xấu tốt, dữ lành, hên xui
Nhìn vào vải mặc trên người
Tương lai may rủi ông thời đoán ngay.
Một hôm tắm mát ban ngày
Ông mang quần áo mới may ra dùng
Ông sai một kẻ làm công
Lấy quần lấy áo của ông trong nhà
Khi người làm lấy đồ ra
Thấy vài chỗ rách. "Đúng là chuột thôi
Chuột kia cắn rách áo rồi!"
Người làm trình báo tức thời cùng ông
Ông nhìn vải nghĩ trong lòng:
"Đây là điềm báo vô cùng xấu xa
Chuyện không lành sẽ xảy ra
Chắc là tan cửa nát nhà như chơi
Áo quần phải bỏ đi thôi
Trong nhà chất chứa, cuộc đời nguy nan,
Nếu cho con cái người làm
Dễ gì có thể an toàn được ngay
Vì còn luẩn quẩn nhà này,
Cho người lạ chốn quanh đây cũng phiền,
Nên đem ra nghĩa trang liền
Là nơi xác chết khắp miền tanh hôi
Chỉ chờ thú dữ ăn thôi
Tai ương vải vóc kia thời dứt mau
Nhưng mà thực hiện dễ đâu
Sai người giúp việc họ nào có nghe
Sẽ tham giữ lại đồ kia
Thế là tai ách vẫn kề trong đây
Chỉ nên trao nhiệm vụ này
Cho con trai trưởng nó hay nghe lời."
Ông cho gọi con tới nơi
Và rồi thuật chuyện đầu đuôi tỏ tường
Sai con mang vải tai ương
Đem ra vứt tại nghĩa trang ngoại thành,
"Vải xui hãy tránh cho nhanh
Đừng sờ tay tới, thân mình nguy tai
Hãy dùng một cây gậy dài
Mà mang quần áo ra ngoài nghĩa trang
Xong rồi tắm rửa đàng hoàng
Trước khi trở lại, kẻo mang họa về."
Thầy tu dặn cậu con kia
Cậu theo lệnh đó tức thì đi ngay.
*
Thầy tu khổ hạnh bữa nay
Đi ngang cửa nghĩa trang này dừng chân
Thấy người vứt bộ áo quần
Ông bèn nhặt lấy nhìn gần xem sao
Thấy rằng vải tốt biết bao
Vết răng chuột cắn ai nào nhìn ra
Ông bèn lượm mang về nhà
Về công viên mặc kẻo mà phí đi.
Chàng trai hốt hoảng trở về
Thuật cho cha rõ những gì xảy ra
Cha nghe lo sợ vô bờ
Nghĩ: "Thầy khổ hạnh bất ngờ vạ lây
Vải mang tai họa tới ngay
Ta nên báo để ông này phòng thân
Chớ nên đụng đến áo quần
Hãy lìa bỏ sớm, chớ chần chờ thêm."
Sau khi nghe nói như trên
Thầy tu khổ hạnh hành thiền rừng sâu
Có còn ngần ngại gì đâu
Bèn lên tiếng dạy đạo mầu tối cao
Cho người mê tín biết bao
Từ lâu chìm đắm sâu vào vô minh
Rồi ông khuyên nhủ chân tình:
"Dựa vào vải đoán dữ lành tương lai
Là điều mê tín lầm sai
Điều này hiền trí nhớ hoài chớ quên."
Sau khi nghe tiếng nhủ khuyên
Lời vàng soi sáng bừng thêm tâm người
Thầy tu mê tín một thời
Thấy mình khờ dại bèn rời nẻo mê
Con đường chân lý tìm về
Lời thầy khổ hạnh mọi bề nghe theo
Tu tâm, sửa tánh sớm chiều
Bến bờ giác ngộ dấu yêu đón chờ.

(phỏng dịch theo bản văn xuôi
A PRIEST WHO WORSHIPPED LUCK
của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

Người ta kể chuyện ngày xưa
Có người trông giống thầy tu vô cùng
Cột đầu, bện tóc, hở lưng
Mặc đồ rách rưới, sống vùng hoang vu
Tựa như một kẻ khổ tu
Sống nhờ vào tấm lòng từ của dân
Bên ngôi làng nhỏ ở gần,
Nhưng đây là kẻ bản thân lọc lừa
Bề trong gian xảo không từ
Bề ngoài giả dạng "thầy tu lành hiền
Chẳng ham chi đến bạc tiền
Thảnh thơi buông xả nơi miền nhân gian."
*
Ông già điền chủ trong làng
Muốn gây công đức nên mang cúng dường
Thức ăn ngon của địa phương
Đồng thời dựng ở mé rừng gần đây
Một am cỏ cho ông thầy
Để thầy trú ngụ hàng ngày tu thân,
Nhìn thầy ông lão nghĩ thầm:
"Bề ngoài có vẻ người chân tu rồi
Chắc thành thật và tốt thôi
Không làm việc xấu. Đây người đáng tin.”
Lo xa trộm cướp nổi lên
Ông đem một số bạc tiền của ông
Đến am lén lút vùi chôn
Tiền vàng đủ một trăm đồng quý thay,
Chôn xong ngỏ ý nhờ thầy
Coi giùm sản nghiệp giấu đây của mình.
Thầy tu lên giọng nghĩa tình:
"Đừng nhiều thắc mắc mà thành đa nghi
Người như ta có ham chi
Đã từng buông xả hết đi chuyện đời
Chẳng ham chiếm đoạt của người
Bạc vàng cõi tục ta thời chẳng mong."
Trở về điền chủ hài lòng
Nhủ thầm mình thật vô cùng khôn lanh
Khi tin tưởng bậc tu hành
Con người chân thật tốt lành biết bao.
Tiễn ông già khỏi rừng sâu
Thầy tu giả dạng khởi đầu máu tham
Nghĩ thầm: "Cả một kho tàng
Đủ cho ta sống vẻ vang trọn đời
Khỏi làm việc, sống thảnh thơi
Khỏi cần khất thực mọi người nữa đâu.”
Thế là chỉ ít ngày sau
Thầy tu gian xảo đào mau lấy vàng
Đem đi chôn lén bên đường
Rồi quay về sống bình thường trong am.
Vài ngày sau thầy ghé thăm
Tới nhà điền chủ uống ăn thân tình
Ăn xong khẽ ngỏ ý mình:
"Nhờ ông tôi sống an bình chốn đây
Một thời gian khá dài thay
Tôi nên chấm dứt việc này ngay thôi
Tu là xa cõi tục rồi
Không nên bám víu một nơi chốn nào
Dù ông có tốt biết bao
Tôi xin được phép rời mau khỏi làng
Tránh điều cấu uế vương mang
Ra đi tiếp bước trên đường tu thân.”
Thốt lời lưu giữ nhiều lần
Vẫn không níu được bước chân của người
Ông già điền chủ đành thôi
Tiễn người ra tới tận nơi đầu làng.
Sau khi rời một quãng đường
Thầy tu giả hiệu đã ngừng bước đi
Trong lòng tính toán nghĩ suy:
"Làm sao lừa dối lão kia bây giờ
Để cho lão khỏi nghi ngờ
Lão điền chủ nọ ngu ngơ vô cùng."
Thế là hắn đến cánh đồng
Ngắt lên một ngọn cỏ bồng dưới đây
Cắm lên búi tóc mình ngay
Xong rồi hắn làm bộ quay vào làng,
Ông điền chủ thật ngỡ ngàng
Thấy thầy quay lại vội vàng hỏi ngay:
"Sao thầy trở lại chốn này?"
Thầy tu giả dạng ra tay bịp đời
Cúi đầu, đưa cỏ, thốt lời:
"Nhà ông có cỏ trên nơi mái nhà
Cỏ này dính lọn tóc ta
Nên ta trở lại để mà trả ông
Của người chẳng dám lấy không
Có luôn giữ giới mới mong tu hành."
Ông già nghe tưởng thật tình
Thốt lời ca ngợi: "Tốt lành kể chi!
Xin thầy đừng nghĩ ngợi gì
Hãy nên vứt cỏ rồi đi khỏi làng
Những người vật chất không màng
Như ngài thanh tịnh xứng hàng chân tu
Không tham dù ngọn cỏ khô
Tôi đây may mắn có cơ cúng dường
Thầy tu giới đức ngát hương.”
Lão ông đảnh lễ vô cùng trang nghiêm
Thầy tu từ biệt đi liền
Thấy người tin tưởng, thầm yên bụng rồi.
*
Bấy giờ từ chốn xa vời
Có nhà buôn nọ qua nơi vùng này
Tính dừng chân nghỉ đêm nay
Bất ngờ nghe được chuyện thầy hiền lương
Nói cùng điền chủ cúng dường
Nhà buôn nghĩ: "Chuyện bất thường lạ sao!
Thật khôi hài biết là bao
Thầy kia chắc trộm vật nào quý hơn
Hơn ngọn cỏ, hơn cọng rơm
Cho nên đóng kịch giả luôn thật thà."
Nhà buôn hỏi giọng điều tra:
"Thế ông điền chủ ở nhà trước đây
Có trao gì cho ông thầy
Để nhờ cất giữ hộ hay không nào?"
Thật tình ông lão thuật mau
Chuyện vàng chôn cất trước sau nhờ thầy.
Nhà buôn: "Ông hãy đi ngay
Để xem tài sản mất hay vẫn còn."
Lão ông nghe nói hoảng hồn
Vội vàng bỏ chạy về luôn tức thì
Đào trong am chẳng thấy gì
Mới hay có kẻ lấy đi hết vàng
Ông già quay lại đầu làng
Báo nhà buôn rõ tìm phương giúp mình.
Nhà buôn: "Kẻ trộm gian tình
Chính là người giả tu hành chứ đâu
Chúng ta hãy đuổi theo mau
Bắt tên lừa đảo túm đầu gian phi.”
Họ cùng rượt đuổi kẻ kia
Bắt quân gian lại rất chi kịp thời,
Sau khi bị đánh tơi bời
Kẻ gian khai rõ ra nơi giấu vàng
Mọi người quay lại đầu làng
Bên đường đào lấy kho tàng kia lên.
Nhà buôn hiền trí dạy liền:
"Hỡi tên đội lốt lành hiền chân tu
Từ lâu giả dối lọc lừa
Dù cho ngọn cỏ làm như chẳng màng
Nhưng ham cả một kho vàng
Hãy ngưng mau tính xấu mang trong người
Quay về nẻo thiện ngay thôi
Tu nhân, tích đức cuộc đời ngay đi.”

(phỏng dịch theo bản văn xuôi
THE PHONY HOLY MAN
của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

Hai nhà buôn thuở xa xưa
Vẫn thường liên lạc thư từ với nhau
Ông già thành thị rất giàu
Ở Ba La Nại từ lâu đời rồi
Chàng kia ở phía xa xôi
Nơi làng biên giới ít người ghé đây,
Hai bên quen biết lâu nay
Nhưng chưa hề có một ngày gặp nhau.
Một hôm hàng hóa tới mau
Nhà buôn biên giới gởi vào kinh đô
Năm trăm xe chất đầy đồ
Chất đầy hàng hóa để chờ bán đi
Chàng trai trẻ dặn đoàn xe
Đến nhờ ông lão giàu kia giúp mình,
Đoàn xe khi tới kinh thành
Biếu quà ông lão tỏ tình tương thân
Ông già tử tế vô ngần
Mời đoàn ăn ở tại luôn trong nhà
Biếu tiền cho họ tiêu pha
Hết lòng đối đãi thật là tốt thay,
Hỏi thăm bạn trẻ xa đây
Mua quà gởi tặng lại ngay bạn mình,
Vì là người chốn kinh thành
Cho nên ông giúp bán nhanh hết hàng
Đoàn xe lời kiếm dễ dàng
Lên đường quay trở về làng nơi xa
Chuyến buôn thuận lợi vừa qua
Đầu đuôi thuật rõ để nhà buôn hay.
*
Thế rồi cho tới một ngày
Chính ông già lại gửi ngay hàng mình
Năm trăm xe rời kinh thành
Nhắm vùng biên giới tiến nhanh tới liền
Đem hàng đi bán trong miền
Nhờ nhà buôn trẻ giúp thêm bán hàng
Đem quà biếu bạn đàng hoàng
Trước sau tình nghĩa vẹn toàn cả hai.
Khi đoàn thành thị tới nơi
Anh chàng biên địa tức thời hỏi thăm
Đoàn buôn vui vẻ thưa rằng
Từ Ba La Nại mang hàng tới đây
Nhờ chàng giúp đỡ một tay:
"Chủ tôi là chỗ thường hay thư từ."
Anh chàng trẻ chẳng ngần ngừ
Nhận quà nhưng lại chối từ chẳng quen:
"Tôi nào có bạn vùng trên
Từ Ba La Nại là miền xa xôi."
Nói xong chàng phá lên cười
Thốt lời mai mỉa giễu người phương xa,
Giễu xong chàng đuổi họ ra
Chẳng màng giúp đỡ, thật là vô ơn.
Đoàn buôn thành thị rất buồn
Phải đành xoay xở bán buôn tự mình
Bán xong trở lại kinh thành
Chuyến buôn biên giới tường trình chủ hay.
*
Thời gian lặng lẽ vần xoay
Chàng buôn biên giới một ngày tương lai
Gửi hàng đi chuyến thứ hai
Năm trăm xe cộ nối đuôi lên đường
Về Ba La Nại bán hàng
Đoàn xe theo lệ thông thường ghé qua
Biếu cho ông lão ít quà
Và nhờ giúp đỡ như là trước đây.
Tiếp đoàn biên giới chuyến này
Người nhà ông lão giành ngay đặc quyền
Thưa cùng chủ: "Cứ lặng yên
Chúng tôi xin tiếp khách liền khó đâu.”
Họ cùng xúm lại bàn nhau
Đưa ngay bọn khách ra mau ngoại thành
Nghỉ đêm trên cánh đồng xanh
Dựng lều, dựng trại vây quanh xe hàng
Đồng thời lên tiếng dặn rằng:
"Đồ ăn, thức uống sẽ mang lại liền
Mang biếu thêm cả chút tiền
Các người hãy cứ ở yên đợi chờ.”
Dặn dò xong khách phương xa
Thế là cả đám người nhà lão ông
Quay về triệu tập thật đông
Bao nhiêu là kẻ làm công họp đoàn
Canh khuya trở lại xe hàng
Cướp ngay hàng hóa sẵn sàng ngại chi
Bò thời đánh đuổi hết đi
Xe thời tháo bánh mang về theo luôn.
Khách phương xa trong đoàn buôn
Hè nhau tháo chạy, tâm hồn hoảng kinh
Chạy về biên giới của mình
Đầu đuôi sự việc tường trình chủ nghe,
Người nhà ông lão buôn kia
Cũng về báo cáo những gì xảy ra.
Lão ông nghe chuyện vừa qua
Dạy rằng: "Những kẻ xấu xa ở đời
Vong ân bội nghĩa với người
Rước về hậu quả tức thời khổ đau
Nào ai còn muốn giúp đâu
Bị người đối xử trước sau tuyệt tình."

(phỏng dịch theo bản văn xuôi
ONE WAY HOSPITALITY
của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

Ở Ba La Nại thời xưa
Có nhà giàu nọ rất ưa bạc bài
Ông thường chơi với một người
Cũng mê bài bạc, tứ thời ăn thua
Nhưng người này tính lọc lừa
Đã nhiều mưu mẹo lại thừa tinh ma
Ông nhà giàu vốn thật thà
Tuy ham đánh bạc nhưng mà hiền thay,
Họ chơi súc sắc lâu nay
Được thua nhờ ở vận may do trời.
Người kia tính toán sành đời
Khi ăn, tiếp tục cuộc chơi chẳng dừng
Khi thua, thời hắn gian hùng
Muốn ngưng lúc xấu, muốn ngừng vận xui
Lén cầm súc sắc đang chơi
Một quân ngậm miệng nuốt trôi xuống liền
Thế rồi hắn lại la lên:
"Quân bài không đủ ta nên tạm dừng."
Cái trò bịp bợm bất lương
Khó mà qua mặt gạt ông nhà giàu
Cho nên chỉ được ít lâu
Ông bèn dạy hắn trước sau một lần,
Ông đem thuốc độc vô ngần
Bôi vào súc sắc để dần khô đi
Nhìn vào không khác lạ chi
Tưởng như vô hại dễ gì nhận ra
Rồi ông một bữa tìm qua
Rủ người bài bạc như là trước đây
Chơi gieo súc sắc cầu may
Trò chơi diễn tiến như ngày trước thôi.
Thoạt tiên hắn thắng cuộc chơi
Gieo quân súc sắc nhờ trời thật hên,
Chẳng bao lâu hắn thua liền
Thế là tới lúc bạc tiền trôi ra
Hắn bèn giở thói tinh ma
Lấy quân súc sắc ngậm và nuốt luôn
Thật kín đáo, thật tinh khôn,
Ông nhà giàu mới ôn tồn nói ngay:
"Ai mà nuốt súc sắc này
Sẽ mau gánh lấy chuyện đầy tang thương
Điều gian xảo, chuyện bất lương
Luôn luôn mang lại trăm đường hiểm nguy.”
*
Sau khi nuốt súc sắc kia
Kẻ gian lừa lọc tức thì ngã ra
Người đau đớn, miệng rên la
Rõ ràng súc sắc quả là hiểm nguy,
Ông nhà giàu vốn từ bi
Nghĩ thầm đã dạy kẻ kia đủ rồi
Giờ đây phải cứu hắn thôi
Để lâu thuốc độc ngấm thời chết ngay
Thế là ông vội ra tay
Chế pha một loại thuốc hay gia truyền
Uống vào nôn mửa ra liền
Đưa cho hắn uống quả nhiên tốt lành
Anh chàng nôn mửa thật nhanh
Kìa quân súc sắc rành rành hiện ra.
Khi cơn nguy hiểm đã qua
Ông nhà giàu giúp hắn ta phục hồi
Pha đường ngọt trộn sữa tươi
Cho người ngộ độc uống thời khỏe thêm
Xong rồi ông khẽ nhủ khuyên:
"Bạn thân đối xử phải nên thật tình
Đừng lừa bịp kẻ tin mình
Con đường gian xảo có thành công đâu
Chỉ mang lại những khổ đau
Tu tâm, sửa tính cho mau là vừa."

(phỏng dịch theo bản văn xuôi
POISON DICE
của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

Ở Ba La Nại thuở xưa
Nơi miền bắc Ấn có vua trị vì
Nhà vua có vị quan kia
Đại thần hiền trí rất chi có tài,
Một hôm vua thích dạo chơi
Trong công viên đẹp, đất trời bao la
Nhiều người trong chốn hoàng gia
Theo vua đi dạo thật là đông vui
Gần khu rừng nọ xanh tươi
Có hồ trong mát tuyệt vời biết bao
Cả đoàn bèn ghé lại mau
Nhà vua xuống tắm thấy sao hài lòng
Vua mời hoàng hậu xuống cùng
Mời thêm cung nữ vui chung rộn ràng
Mọi người cởi bỏ nữ trang
Cởi đồ trang sức đang mang trên người
Rồi gom góp lại một nơi
Sai cô giúp việc phải ngồi giữ canh
Mọi người xuống tắm hồ xanh
Giỡn nô giữa cảnh hữu tình thênh thang,
Bất ngờ trong số nữ trang
Có dây chuyền nọ kết bằng ngọc trai
Mà hoàng hậu quý nhất đời
Do vua ban tặng cho người vợ yêu.
*
Trên cành cây rất cheo leo
Một con khỉ cái đang trèo quanh đây
Khỉ tò mò đã lâu nay
Khi nhìn thấy nữ trang ngay dưới mình
Dây chuyền phô sắc đẹp xinh
Thật là quyến rũ, quả tình đáng mê
Thế là khỉ muốn trộm về
Để đeo lên cổ mà khoe thân mình,
Khỉ bèn kiên nhẫn ngồi rình
Chờ cô giúp việc vô tình ngủ quên.
Cô ta thời lúc thoạt tiên
Ngồi canh đồ đạc để bên đàng hoàng
Sau vì cái nắng chang chang
Khiến cô mệt mỏi mơ màng thiếp đi
Khỉ ta nào có chờ chi
Trên cao nhảy xuống còn gì nhanh hơn
Như gió thổi, tựa mưa tuôn
Trộm dây chuyền nọ rồi chuồn lên cây
Sợ rằng các khỉ quanh đây
Thấy dây chuyền đẹp giành ngay của mình
Sẵn cây có hốc trên cành
Khỉ bèn khéo léo giấu nhanh dây chuyền
Rồi ngồi canh gác lặng yên
Làm như vô tội, lành hiền, thơ ngây.
*
Cô nàng giúp việc dưới cây
Mơ màng, choàng tỉnh biết ngay lỗi lầm
Vội vàng kiểm soát mọi phần
Thấy dây chuyền mất vô ngần hoảng kinh
Cô la kêu cứu thất thanh
Bao nhiêu lính gác ở quanh tới liền
Khi nghe tin mất dây chuyền
Họ bèn tìm gặp vua hiền báo tin
Vua sai lính tráng đi tìm
Bắt ngay thủ phạm để đem dẫn trình,
Sợ vua nổi giận thình lình
Lính lao đi kiếm tận tình khắp nơi
Công viên lùng sục tơi bời
Mong sao tìm được ra người gian manh.
Ngoài công viên, ngay khúc quanh
Bất ngờ có một dân lành đi ngang
Anh trên đường trở về làng
Sau khi đóng thuế muộn màng trên kinh
Anh dân nghèo sợ thật tình
Thấy bao lính tráng dập dình hét la
Hoảng kinh anh vội chạy xa
Lính canh trông thấy thế là rượt theo,
Thật xui cho kẻ dân nghèo
Lính kia bắt giữ khó kêu oan rồi
Bị người đánh đập tơi bời
Bị người la mắng thốt lời hăm he:
"Trộm dây chuyền chính là mi
Hãy mau thú tội ngay đi là vừa."
Thanh niên không dám chần chờ
Nghĩ mình chối tội khó mà thoát ngay
Bị người đánh chết tại đây
Nhận thời có được dịp may về triều
Gặp vua kể lể mọi điều
Có cơ thoát được bao nhiêu oan tình
Thanh niên nhận tội về mình
Lính canh trói lại dẫn trình nhà vua.
*
Dây chuyền nào có để đưa
Nhưng anh khôn khéo khẽ thưa ngọn ngành:
"Kính trình bệ hạ anh minh
Suốt đời tôi thật quả tình nghèo sao
Có chi quý giá đâu nào
Chính quan cố vấn tối cao cung vàng
Sai tôi ăn trộm nữ trang
Dây chuyền tôi đã đưa sang ông rồi.”
Đòi quan cố vấn tới nơi
Khi nghe vua hỏi ông thời nhận ngay:
"Dây chuyền hoàng hậu quý này
Tôi không còn giữ trong tay của mình
Chuyển qua tu sĩ triều đình
Đó là sự thật xin trình vua hay."
Vua đòi tu sĩ tới đây
Ông không chối tội, khai ngay rõ ràng:
"Tâu bệ hạ, món nữ trang
Tôi đưa nhạc trưởng cung vàng còn đâu.”
Vua đòi nhạc trưởng tới mau
Ông này cũng nhận, trước sau khai trình:
"Dây chuyền quý giá thật tình
Tôi đâu còn giữ riêng mình làm chi
Đã trao cô kỹ nữ kia."
Bốn người nhận tội. Thật kỳ lạ thay!
Vua đòi cô gái tới đây
Riêng cô không nhận tội này mà thôi
Và cô dứt khoát trả lời:
"Muôn tâu bệ hạ tôi thời vô can
Nào đâu biết đến nữ trang
Biết gì đồ quý của hoàng hậu đâu.”
Vì trời chiều đã sẫm mầu
Vừng dương sắp lặn ở sau rừng già
Nên vua có lệnh ban ra:
"Ngày mai tiếp tục điều tra muộn gì."
Vua trao năm kẻ tình nghi
Cho quan coi giữ rồi đi về liền
Về hoàng cung để nghỉ đêm
Tạm ngưng vụ trộm dây chuyền tại đây.

(phỏng dịch theo bản văn xuôi
THE MYSTERY OF THE MISSING NECKLACE

Ch 1: One Crime Leads To Another

của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

Đại thần hiền trí hôm nay
Sau khi nghe vụ trộm này đầu đuôi
Mới lên tiếng với mọi người:
"Nếu mà suy đoán vội thời lầm thêm."
Ông suy nghĩ: "Sợi dây chuyền
Bị người trộm ở công viên phía mình
Cửa vào có lính gác canh
Anh chàng bị bắt thời quanh phía ngoài
Muốn vào nào phải chuyện chơi,
Phía trong cũng vậy ra thời dễ đâu
Lính canh cẩn mật trước sau
Kẻ nào trộm cắp ra vào khó khăn.
Năm người bị cáo liên can
Tài nào cất giấu nữ trang dây chuyền
Thật là kỳ lạ vô biên
Năm người bị giữ tất nhiên oan tình
Muốn cho xét xử công minh
Năm người oan đó cần mình tiếp tay."
Rồi ông thầm nghĩ điều này:
"Công viên nhiều khỉ trong đây vô cùng
Khỉ thường giỡn rất lạ lùng
Chắc là một khỉ trong vùng công viên
Nghĩ rằng đeo sợi dây chuyền
Sẽ làm cho nó thêm duyên mặn mà
So cùng khỉ khác vượt xa
Nên khi người giữ lơ là phút giây
Khỉ ta lén trộm được ngay
Giờ đây còn giữ dây này thích ưa."
Đại thần bèn yết kiến vua
Điều tra vụ trộm xin đưa cho mình
Vua nghe hoan hỉ đồng tình
Lính mang tội phạm dẫn trình trao quan
Quan kêu hầu cận khôn ngoan
Truyền đem năm kẻ tạm giam tức thì
Giam vào chung một phòng kia
Quân hầu rình rập để nghe bên ngoài
Nghe cho kỹ đủ mọi lời
Rồi về thuật lại tức thời cho quan.
*
Năm người nhốt kín phòng giam
Tưởng rằng thoải mái ai làm phiền đâu
Không dè dặt, chuyện cùng nhau
Chẳng còn giữ ý trước sau nữa rồi,
Thoạt tiên cố vấn thốt lời
Trách dân làng nọ: "Mi thời điêu ngoa
Chẳng hề quen biết cùng ta
Cớ sao bày đặt thật là dối gian
Khai dây chuyền, món nữ trang
Mi đưa ta giữ. Thật oan vô cùng."
Dân làng thổ lộ nỗi lòng:
"Thưa ngài quả thật tôi không biết gì
Nào đâu trộm dây chuyền kia
Nhưng vì sợ chết tôi thì man khai
Muốn rằng đổ tội cho ngài
Quyền uy, chức lớn cạnh nơi ngai vàng
Chắc ngài cứu được dễ dàng
Cả hai thoát khỏi nỗi oan thấu trời
Xin ngài đừng giận hờn tôi.”
Đến đây tu sĩ tức thời nói ngay:
"Này ông cố vấn lạ thay!
Anh kia không trộm, không hay biết gì
Chẳng đưa ông dây chuyền chi
Sao ông khai đã trao về cho tôi?"
Ôn tồn cố vấn trả lời:
"Xin ông bớt giận, hai người chúng ta
Quyền hành lớn trong hoàng gia
Cho nên tôi nghĩ chắc là dễ hơn
Kéo ông vào vụ này luôn
Hai người giải quyết bớt phần khó khăn.”
Chợt nghe nhạc sĩ cằn nhằn:
"Vậy ông tu sĩ vu oan cho người
Dây chuyền đâu có đưa tôi
Sao ông thêu dệt những lời xấu xa?"
Giọng ông tu sĩ thiết tha:
"Theo tôi suy nghĩ ông mà bị giam
Nhạc thêm tình cảm chứa chan
Lại càng thú vị, lại càng du dương
Nên nhân vụ trộm nữ trang
Tôi bèn khai dối mở đường giúp ông.”
Giọng cô kỹ nữ vang phòng:
"Này tên nhạc sĩ gian hùng gớm ghê
Ta đây nào có quen mi
Chưa hề nói chuyện, có hề gặp đâu
Sao mi gian dối trước sau
Trộm kia đổ tội hại nhau tàn đời?”
Chợt ông nhạc sĩ cả cười:
"Ôi nàng kỹ nữ tuyệt vời dáng hoa
Xin đừng giận giữ cùng ta
Ta khai gian dối để mà cầu mong
Rằng nàng sẽ bị giam chung
Năm người có dịp vui cùng đấy thôi.”
*
Năm người can phạm thốt lời
Chỉ riêng cô kỹ nữ khai chân thành
Không hề thay đổi lời mình,
Bốn người kia cũng quả tình vô can.
Nấp rình nghe được rõ ràng
Quân hầu về thuật cho quan ngọn ngành
Nghe xong quan nghĩ thật nhanh:
"Chính là bọn khỉ trên cành trộm thôi
Trước đây mình đoán đúng rồi
Dây chuyền ta phải thu hồi lại ngay."
Quan bèn thảo kế hoạch hay
Sai người làm giả nhiều dây, nhiều vòng
Đồ trang sức đẹp vô cùng
Sai quân bắt khỉ ở vùng công viên
Cho đeo đồ giả vào liền
Đeo xong thả chúng về trên cây cành
Rồi quan ra lệnh lính canh
Hãy theo rõi khỉ loanh quanh chớ rời
Hãy nhìn kỹ khắp nơi nơi
Thấy dây bị trộm tức thời ra tay
Rượt theo bắt lấy khỉ này
Chính là kẻ trộm sợi dây chuyền rồi.
*
Khỉ ăn trộm ung dung ngồi
Canh chừng dây chuỗi giấu nơi hốc cành
Đến khi dáo dác nhìn quanh
Thấy bao khỉ khác cạnh mình lăng xăng
Vừa nhảy nhót, vừa khoe khoang
Thân đeo vòng chuỗi, nữ trang rẻ tiền
Khỉ bèn tỏ ý khinh liền:
"Những đồ giả đó chẳng nên tự hào
Dễ gì so với ta sao
Dây chuyền ta có ai nào sánh ngang."
Khỉ moi lấy món nữ trang
Đeo lên trên cổ, nghênh ngang chuyền cành
Thế là lập tức lính canh
Nhận ra dây chuỗi, rượt nhanh theo liền
Khỉ ta chạy trốn cuồng điên
Đu cành, nhảy nhót dây chuyền rớt ra
Rơi ngay xuống đám cỏ hoa
Lính canh lượm lấy thật là mừng thay
Đưa quan trình báo vua ngay.
Đầu đuôi chuyện khỉ vùng này trộm dây
Quan bèn thuật lại vua hay
Rồi thưa: "Những kẻ trước đây oan tình
Dù cho nhận tội về mình,
Khỉ là thủ phạm đích danh chuyến này!"
Nghe xong vua phán: "Lành thay,
Vừa nhiều sáng suốt lại đầy khôn ngoan.
Trộm vì túng quẫn, tham lam,
Dối vì sợ hãi dâng tràn con tim,
Còn như sự thật khuất chìm
Thời cần suy xét mới tìm được thôi.”
Vua ban thưởng, khen hết lời
Khen quan hiền trí là người có công.

(phỏng dịch theo bản văn xuôi
THE MYSTERY OF THE MISSING NECKLACE
Ch 2: The Mystery Is Solved
của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

Ở trên thế giới ngày xưa
Một thời "ngũ giới" người chưa biết rành
Tại Ba La Nại kinh thành
Có ông phú hộ nổi danh rất giàu
Cửa nhà, vườn ruộng trước sau
Lại thêm súc vật từ lâu họp bầy
Một đoàn bò lớn lao thay
Khiến ông phải mướn một tay chăn bò.
Mỗi năm khi lúa nhấp nhô
Ngày mùa lúa mọc ruộng bờ xanh tươi
Chàng chăn bò lại tức thời
Đem bầy súc vật vào nơi rừng già
Cho bò gặm cỏ nhởn nha
Và rồi sản xuất sữa bơ hàng ngày
Chàng chăn bò thâu lượm ngay
Mang về cho chủ nhà đây để dùng.
*
Khi đưa súc vật vào rừng
Hiểm nguy trong đó lại thường xảy ra
Cạnh khu rừng cũng không xa
Có con sư tử lân la rình mồi
Ưa thịt sống, ham máu tươi
Đàn bò kinh hoảng nên hồi hộp luôn
Sống trong sợ hãi chập chờn
Tinh thần căng thẳng, xác thân suy đồi
Sữa bơ sản xuất ít rồi
Chủ nhân thấy vậy thốt lời hỏi han
Chàng chăn bò vội thở than
Trình bày mọi việc rõ ràng đầu đuôi:
"Thưa ông chủ, dễ hiểu thôi
Bò cần yên tĩnh nghỉ ngơi an lành
Không hề xáo trộn thần kinh
Mới cho nhiều sữa để mình uống ăn,
Khi bò sợ hãi bất an
Chỉ vì sư tử ở gần một bên
Nên bò lo lắng thường xuyên
Sữa bò sản xuất tất nhiên không nhiều."
Sau khi nghe rõ mọi điều
Chủ nhân giàu có đăm chiêu nghĩ rằng:
"Thật ra cũng chẳng khó khăn
Ta làm theo kiểu thợ săn bẫy mồi.”
Ông dò hỏi kỹ một lời:
"Thế con sư tử khi chơi trong rừng
Có thân con vật nào không?"
Chàng chăn bò đáp: “Thưa trong rừng già
Hươu nai sống khắp gần xa
Có con nai nọ thật là xinh xinh
So ra bé nhỏ thật tình
Cao chừng nửa thước, dáng hình dễ coi
Thường cùng sư tử rong chơi
Đôi bên quấn quýt lâu đời thân nhau."
Chủ nhân ngẫm nghĩ hồi lâu
Rồi đưa kế hoạch thâm sâu tuyệt vời:
"Đàn bò cần được thảnh thơi
Mới cho nhiều sữa giúp người chăn nuôi
Bắt ngay nai nhỏ làm mồi
Hãy mang thuốc độc và rồi chà lên
Khắp trên thân thể nai hiền
Giữ nai ít bữa, thuốc liền khô đi
Thả nai nhỏ về rừng kia
Thế là sư tử tức thì lâm nguy
Khi mà sư tử chết đi
Hãy khiêng xác nó mang về cho ta
Đàn bò sẽ lại nhởn nha
Không còn sư tử để mà hoảng kinh
Lại thảnh thơi, lại an bình
Sữa bơ sản xuất cho mình nhiều thêm."
*
Chăn bò theo đúng lệnh trên
Bắt nai, tẩm độc rồi liền thả ra
Khi nai trở lại rừng già
Con sư tử nọ quả là vui thay
Cho nên mất cảnh giác ngay
Tỏ ra bất cẩn bữa nay mất rồi
Không hít gió, không ngửi mùi
Chẳng hề cẩn thận đánh hơi xem chừng
Liếm quanh nai vẻ vui mừng
Tỏ tình quyến luyến vô cùng tương thân
Thế là thuốc độc ngấm dần
Con sư tử nọ lìa trần thảm thương!

(phỏng dịch theo bản văn xuôi
THE CARELESS LION
của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

Hồi xưa tại xứ sở kia
Có nhiều tôn giáo rất chi lạ đời
Giống nhau ở khắp mọi nơi
Đều cùng dạy dỗ những người tu thân:
"Muốn cho tâm trí sáng ngần
Muốn mau diệt hết mọi phần khổ đau
Phải theo phương pháp nhiệm mầu
Là nên hành hạ dài lâu thân mình
Càng hành xác thật nhiệt tình
Càng mau đắc đạo trở thành thánh nhân,
Những người thánh thiện tuyệt luân
Dữ dằn hành hạ xác thân hàng đầu!”
Mọi người đều đã từ lâu
Hầu như đồng ý cùng nhau chuyện này.
*
Một thanh niên nọ tại đây
Quyết tìm chân lý, điều hay điều lành
Cho nên khởi sự tu hành
Để mong khám phá ngọn ngành xem sao
Chàng ngưng lối sống thuở nào
Không theo lề thói như bao người thường
Bắt đầu hành xác mọi đường
Áo quần trút bỏ chẳng vương trên người
Trần truồng đi lại khắp nơi
Ít lâu thân thể chàng thời bẩn dơ
Bụi trùm đầu, đất bám da,
Vấn đề ăn uống thấy mà hãi kinh
Đâu còn theo cách thường tình
Không còn biết đến vệ sinh là gì
Uống thì nước tiểu sá chi
Ăn thì bùn đất, đôi khi phân bò
Sợ người thấy chẳng hay ho
Muốn cho thoải mái đường tu an lành
Tập trung tư tưởng tinh anh
Chàng tìm vào ở rừng xanh xa vời,
Mỗi khi chợt thấy bóng người
Chàng bèn vội vã tức thời trốn đi
So cùng với chú nai kia
Rụt rè, nhút nhát khác gì nhau đâu.
Khi mùa đông giá u sầu
Ban đêm chàng ngủ dưới bầu trời cao
Mặc cho tuyết lạnh thét gào,
Ban ngày chàng lại chui vào lùm cây
Tuyết tan nước đẫm vai gầy
Trên cành rơi xuống buốt đầy thân côi.
Khi mùa hè nóng thiêu người
Ban ngày chàng sống ngoài trời cháy da
Dù cho nắng gắt toả ra
Nắng tia thiêu đốt thật là tang thương,
Canh khuya nắng chẳng còn vương
Dưới cây chàng lại tìm đường ngủ đêm,
Chàng hành thân xác triền miên
Nghĩ tu như vậy trở nên thánh hiền
Tâm mình sẽ sáng suốt thêm
Đường tu chàng quyết giữ bền mãi thôi.
*
Một ngày khi sắp lìa đời
Chập chờn cửa tử chàng thời thấy ra
Bóng mình ẩn hiện nhạt nhòa
Tái sinh địa ngục xót xa vô cùng
Chao ơi hình ảnh hãi hùng
Tựa như tia chớp sáng bừng chân tâm
Khiến chàng chợt ngộ bản thân
Tu theo tà đạo sai lầm lâu nay
Thật là vô dụng lắm thay
Thân kia mãi khổ, tâm này chẳng an
Ngay khi tăm tối xua tan
Vô minh đã dứt anh chàng may sao
Hướng về chánh đạo thanh cao
Tái sinh thiên giới biết bao an lành.

(phỏng dịch theo bản văn xuôi
THE HOLY MAN WHO TRIED TO BE TOO HOLY
của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

Có hai phương cách thông thường
Thực thi tôn giáo cõi dương trần này
Một là hãy sống xa đây
Xa nơi trần tục như thầy tu thôi
Nhắm vào mục đích ở đời
Là mong chứng nghiệm những lời cao xa
Con đường Đạo Pháp thăng hoa
Hoàn toàn giải thoát lìa xa luân hồi.
Hai là theo gót những người
Thực thi tôn giáo ngay nơi cõi này
Chẳng còn chia cách tại đây
Cùng nhau chung sống tràn đầy tình thân
Nếu tìm được kẻ tuyệt luân
Đứng ra lãnh đạo vô ngần hiền lương
Một vua của khắp muôn phương
Của toàn thế giới ngát hương hợp quần
Không chia cách, chẳng ly phân
Đó là quan niệm người dân một thời.
*
Truyện ngày xưa có một người
Tên là Thiện Kiến ngoài đời biết danh
Ông nêu gương thật tốt lành
Đề cao nguyên tắc thi hành trị dân:
"Xấu xa tâm ý lìa dần
Tinh thần tự chủ, bản thân chân thành
Hận thù xoá bỏ cho nhanh
Trung kiên, nhẫn nhục, hiền lành, thiện lương
Rộng lòng bố thí thập phương
Thắm tình chân lý, ngát hương đạo mầu!”
Mọi người trên khắp hoàn cầu
Thấy gương Thiện Kiến bắt đầu lưu tâm
Trong lòng thầm phục bội phần
Và cùng tự nguyện quây quần sống chung
Dưới quyền lãnh đạo của ông
Coi ông như vị quốc vương tuyệt vời,
Tiếng ông vang dội khắp nơi
Khiến cho vua chúa đương thời rủ nhau
Tìm vua Thiện Kiến cho mau
Để mà học hỏi trước sau tâm thành.
Quốc vương Thiện Kiến tâm tình:
"Một là hãy tránh sát sinh ở đời
Hai là đừng lấy của người
Ba là tham dục ta thời tránh xa
Bốn đừng dối trá điêu ngoa
Năm đừng uống rượu kẻo mà say sưa!"
Năm điều hướng dẫn nhà vua
Trong khi trị nước chớ ư lơ là
Thêm điều thứ sáu đặt ra:
"Tự do dân chúng nhớ mà tuân theo
Nào là tín ngưỡng giáo điều
Nào là phong tục của nhiều địa phương
Hãy tôn trọng, chớ coi thường!"
Lời vàng khích động quốc vương khắp miền
Các vua bèn họp lại liền
Cùng xin quy tụ dưới quyền của ông
Sống an lạc, sống hòa đồng
Thắm tình trăm họ, đẹp lòng muôn dân
Ông cai trị khắp xa gần
Khắp trên thế giới dần dần nổi danh
Vua "Đại Thiện Kiến” anh minh,
Kinh đô ông ở trở thành trung tâm
Đẹp lộng lẫy, đẹp tuyệt trần
Tường thành châu báu sáng ngần bao quanh
Ngoài ra có bốn cổng thành
Xây bằng ngọc thạch long lanh khoe mầu
Bên ngoài san sát chen nhau
Bảy hàng cây quý báu châu đầy cành
Mỗi khi gió thổi qua nhanh
Cây rung lên những âm thanh tuyệt vời
Du dương thoảng vọng khắp nơi
Dân nghe cảm thấy cuộc đời lên hương.
*
Nhà vua có một cái giường
Làm bằng bảy món bạc vàng, quý kim
Nhà vua trị nước bình yên
Một thời gian đã êm đềm trôi qua
Khi vua đau, sắp băng hà
Nằm trên giường quý xa hoa bội phần
Tám mươi tư ngàn nữ nhân
Cạnh bên hoàng hậu quây quần quanh vua
Thương yêu hoàng hậu khẽ thưa:
"Xin vua hãy hướng tâm tư của ngài
Về kinh thành đẹp tuyệt vời
Về bao châu báu xây nơi cổng thành
Về cây quý giá bao quanh
Để mà cảm thấy tâm mình sướng vui."
Vua Đại Thiện Kiến thốt lời
Khuyên: "Hoàng hậu chớ tham đời phù hoa
Mà nên khuyến khích thân ta
Hãy mau xả bỏ lìa xa mọi điều.”
Ngạc nhiên hoàng hậu dấu yêu
"Thưa vì sao vậy?" bà nêu hỏi liền
Nhà vua khẽ đáp thản nhiên:
"Vì giờ ta sắp quy tiên đã gần."
Nghe xong hoàng hậu, nữ nhân
Và triều đình với đại thần cùng nhau
Thảy đều rơi lệ đớn đau
Nhà vua ngăn cản: “Khóc sầu ích chi
Mọi người hãy nín ngay đi
Hãy nghe ta nói những gì thiết thân,
Ngẫm xem ở chốn dương trần
Dù là vương quốc bội phần lớn lao
Thâu gồm khắp cả năm châu
Hay là nhỏ bé như bao hột mè
Cũng đều phải biến hoại đi
Sinh rồi phải diệt, có gì dài lâu
Dù là vua khắp hoàn cầu
Hay là tên trộm từ lâu nghèo hèn
Cũng đâu tồn tại lâu bền
Vô thường vạn vật! Chớ quên điều này!"
Rồi vua khuyên họ từ đây
Mở lòng bố thí với đầy từ tâm
Cố mà giữ giới chuyên cần.
Vua Đại Thiện Kiến lìa trần thảnh thơi
Tái sinh nơi chốn tuyệt vời
Cõi trời, thiên giới, muôn người cầu mong.

(phỏng dịch theo bản văn xuôi
CLEAR-SIGHTED THE GREAT KING OF THE WORLD
của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

Nơi miền Bắc Ấn Độ xưa
Ở Ba La Nại có vua cầm đầu
Vua sinh con đủ trước sau
Một trăm hoàng tử cùng nhau quây quần,
Hoàng tử út khác vô ngần
Lớn lên thông thái xa gần nức danh.
Lệ thường ở chốn kinh thành
Có Phật Độc Giác du hành từ xa
Ghé qua cung điện hoàng gia
Để mà khất thực thật là nghiêm trang
Các ngài không giảng lời vàng
Vì vào thời đó trong hàng chúng sanh
Ít người hiểu được ngọn ngành,
Nhưng ai đau khổ chân thành trong tâm
Muốn tìm hiểu để tu thân
Các ngài thương xót ân cần dạy ngay.
Chàng hoàng tử út một ngày
Nghĩ mình không biết mai này sao đây
Nối ngôi vua khó lắm thay
Chín mươi chín hoàng tử ngay trên mình
Chàng bèn nảy một lòng thành
Tìm Phật Độc Giác chân tình hỏi han.
Một hôm các Phật dừng chân
Để mà khất thực. Vua ân cần mời
Chàng hoàng tử út tới nơi
Mang theo nước sạch rồi ngồi kề bên
Rửa chân cho các ngài liền
Đến khi các Phật đã yên mọi phần
Chàng thành kính dâng thức ăn
Và rồi nhân đó hỏi thăm chuyện mình
Xem tương lai có tốt lành
Có làm vua tại kinh thành này chăng?
Phật Độc Giác trả lời chàng;
"Dễ gì thừa hưởng ngai vàng được đâu
Nhiều anh án ngữ trên đầu
Tuy nhiên hoàng tử chớ sầu muộn chi
Sẽ làm vua ở xứ kia
Nếu mà có khả năng đi kịp thời
Bảy ngày thôi phải tới nơi."
Chàng nghe lời phán liền tươi cõi lòng
Nhưng Phật Độc Giác nói luôn:
"Đường đi tới đó vô cùng gian nguy
Phải băng qua cánh rừng kia
Gọi là Rừng Quỷ rất chi hãi hùng
Bao nhiêu loại quỷ trong rừng
Nhất là nữ quỷ bên đường hiện ra
Dùng bùa phép dựng cửa nhà
Dọc theo đường lộ thật là khang trang
Bên trong đồ đạc sẵn sàng
Giường nằm sang trọng, bạc vàng điểm tô
Màn nhung buông phủ hững hờ
Dạ xoa nữ quỷ ngồi chờ nơi đây
Hiện hình thiếu nữ thơ ngây
Biết bao xinh đẹp, lại đầy dễ thương
Thốt lời dụ khách qua đường:
‘Đi xa mỏi mệt mời chàng nghỉ chân!’
Khách kia mê mẩn tâm thần
Hố sâu tình dục có ngần ngại đâu
Sau ân ái là thương đau
Kẻ tình si bị giết mau, nào ngờ,
Quỷ ăn thịt chẳng đợi chờ
Máu người thắm đỏ hoen bờ gối chăn.
Khách du tham sắc mỹ nhân
Quỷ kia vẻ đẹp tuyệt trần phô nhanh,
Khách du ưa thích âm thanh
Quỷ đưa tiếng hát trữ tình du dương,
Khách du ưa thích mùi hương
Nước hoa quỷ sức vấn vương da người
Khách du ưa vị ngọt bùi
Quỷ dâng thực phẩm ăn thời mê say
Khách ưa xúc cảm đôi tay
Thịt da mềm mại quỷ này hiến dâng.
Nếu hoàng tử vững tinh thần
Dễ dàng kiểm soát giác quan của mình
Bảy ngày thông suốt lộ trình
Ngôi vua tại đó sẽ giành được thôi.”
Nghe xong hoàng tử cúi người
Chân thành cảm tạ những lời nhủ khuyên
Xin thêm Phật Độc Giác trên
Một bùa hộ mạng đeo liền thủ thân
Giã từ các Phật ân nhân
Giã từ cha mẹ quyết tâm lên đường
Về nhà sửa soạn hành trang
Năm người hầu cận sẵn sàng xin theo
Dù hay sẽ lắm hiểm nghèo
Hứa tuân theo lệnh với nhiều hăng say.
*
Quả nhiên nữ quỷ hôm nay
Tại nơi Rừng Quỷ hiện ngay đón người
Khi đoàn hoàng tử tới nơi
Quỷ dùng bùa phép tức thời làm ra
Lâu đài, dinh thự nguy nga
Cao sang rất mực, xa hoa muôn phần
Dạ xoa đội lốt mỹ nhân
Mời đoàn hoàng tử dừng chân chốn này.
Một người hầu cận mắc ngay
Nhìn thân hình nữ mê say mất rồi
Bắt đầu đi chậm lại thôi,
Quan tâm hoàng tử thốt lời h�