中 阿 含 經 KINH TRUNG A HÀM Hán Dịch: Phật Ðà Da Xá & Trúc Phật Niệm, Việt Dịch & Hiệu Chú: Thích Tuệ Sỹ

12. PHẨM PHẠM CHÍ
(Phần Ðầu)

144. KINH TOÁN SỐ MỤC-KIỀN-LIÊN^[1]

Tôi nghe như vầy.

Một thời Đức Phật du hóa tại nước Xá-vệ, trong rừng Thắng lâm, vườn Cấp cô độc.

Bấy giờ, Toán số Mục-kiền-liên[02] sau bữa trưa, thong dong tản bộ đến chỗ Phật, chà o hỏi xong, ngồi xuống một bên, bạch rằng:

“Thưa Cù-đà m, tôi có điều muốn hỏi, mong nghe cho mới dám trình bà y”. Thế Tôn nói:

“Mục-kiền-liên, ông muốn hỏi gì cứ tự tiện, đừng tự nghi ngại.”

Toán số Mục-kiền-liên bèn bạch rằng:

“Thưa Cù-đà m, giảng đường Lộc tử mẫu nà y được xây dựng dần dần cho đến cuối cùng được thà nh tựu. Thưa Cù-đà m, cầu thang trong Lộc tử mẫu giảng đường nà y, bắt đầu lên một nấc, rồi đến hai, ba, bốn. Thưa Cù-đà m, như vậy giảng đường Lộc tử mẫu lần lượt theo thứ tự đi lên. Thưa Cù-đà m, sự điều phục voi nà y cũng lần lượt thứ tự cho đến thà nh tựu, nghĩa là do bởi móc câu vậy. Thưa Cù-đà m, sự điều phục ngựa nà y cũng lần lượt thứ tự cho đến thà nh tựu, nghĩa là do bởi hà m vậy. Thưa Cù-đà m, Sát-đế-lợi nà y cũng lần lượt thứ tự cho đến thà nh tựu, nghĩa là do bởi cung và tên vậy. Thưa Cù-đà m, các Phạm chí nà y cũng lần lượt thứ tự cho đến thà nh tựu, nghĩa là do bởi kinh thư vậy.

“Thưa Cù-đà m, chúng tôi học toán số, nhờ toán số mà mưu sinh, cũng lần lượt thứ tự cho đến thà nh tựu. Nếu có đệ tử nam hoặc nữ bắt đầu được dạy từng con số một, rồi hai, ba, mười, trăm, ngà n, vạn..., thứ tự mà đếm lên. Thưa Cù-đà m, như vậy chúng tôi học toán số, nhờ toán số mà mưu sinh, lần lượt theo thứ tự cho đến thà nh tựu. Sa-môn Cù-đà m, trong pháp luật nà y, lần lượt thứ tự như thế nà o cho đến thà nh tựu?”

Thế Tôn nói:

“Nà y Kiền-liên, nếu có sự lần lượt thứ tự thực hiện cho đến thà nh tựu nà o được nói đến chân chánh, thì nà y Mục-kiền-liên, ở trong pháp luật của Ta, đây là điều được nói đến chân chánh. Vì sao vậy? Nà y Mục-kiền-liên, Ta đối với pháp luật nà y lần lượt thứ tự thực hiện cho đến đạt thà nh cứu cánh.

“Nà y Mục-kiền-liên, nếu Tỳ-kheo niên thiếu vừa mới đến học đạo, mới và o trong pháp luật nà y, Như Lai trước hết dạy rằng ‘Người hãy đến đây. Với thân, hãy thủ hộ mạng thanh tịnh; với miệng và ý hãy thủ hộ mạng thanh tịnh’.

“Nà y Mục-kiền-liên, khi Tỳ-kheo với thân, thủ hộ mạng thanh tịnh; với miệng và ý thủ hộ mạng thanh tịnh rồi, Như Lai lại dạy tiến thêm rằng ‘Tỳ-kheo, hãy đến đây, hãy quán nội thân như thân, cho đến quán thọ [03], tâm và pháp như pháp’.

“Nà y Mục-kiền-liên, khi Tỳ-kheo quán thân như thân, cho đến quán thọ, tâm và pháp như pháp rồi, Như Lai lại dạy tiến thêm ‘Tỳ-kheo, hãy đến đây, hãy quán thân như thân, đừng niệm tưởng những niệm tương ưng với dục; cho đến quán thọ, tâm và pháp như pháp, đừng niệm tưởng những niệm tương ưng với dục’.

“Nà y Mục-kiền-liên, khi Tỳ-kheo quán thân như thân, không niệm tưởng những niệm tương ưng với dục, cho đến quán thọ, tâm và pháp như pháp, không niệm tưởng những niệm tương ưng với dục, Như Lai dạy tiến thêm ‘Tỳ-kheo, hãy đến đây, hãy thủ hộ các căn, thường niệm tưởng sự khép kín[04], niệm tưởng muốn minh đạt, thủ hộ tâm mà được thà nh tựu, hằng khởi chánh tri. Nếu mắt thấy sắc, không chấp thủ tướng của sắc, không đắm nhiỠm vị của sắc. Vì sự phẫn tránh[05] mà thủ hộ các căn, trong tâm không sanh tham lam, ưu sầu, ác bất thiện pháp. Vì hướng đến kia mà thủ hộ căn con mắt. Cũng vậy, tai, mũi, lưỡi, thân; khi ý biết pháp, không chấp thủ tướng của pháp, không đắm nhiỠm vị của pháp. Vì sự phẫn tránh mà thủ hộ ý căn, trong tâm không sanh tham lam, ưu sầu, ác bất thiện pháp. Vì thú hướng đến nơi kia mà thủ hộ nhãn căn.

“Nà y Mục-kiền-liên, khi Tỳ-kheo thủ hộ các căn, thường niệm sự khép kín, niệm tưởng muốn minh đạt, thủ hộ niệm tâm mà được thà nh tựu, hằng mướn khởi ý. Khi mắt thấy sắc, không chấp thủ sắc tướng, không đắm sắc vị; vì sự phẫn tránh mà thủ hộ căn con mắt, trong tâm không sanh tham lam, ưu não, ác bất thiện pháp, vì thú hướng đến kia[06], nên thủ hộ căn con mắt. Cũng vậy, tai, mũi, lưỡi, thân, khi ý biết pháp không chấp thủ pháp tướng, không đắm pháp vị; vì sự phẫn tránh mà thủ hộ ý căn, trong tâm không sanh tham lam, ưu não, ác bất thiện pháp, vì thú hướng đến kia, nên thủ hộ ý căn, thì nà y Mục-kiền-liên, Như Lai lại dạy tiến thêm ‘Tỳ-kheo, hãy đến đây, hãy biết rõ sự ra và o, khéo quán sát phân biệt, co duỗi, cúi ngước, nghi dung chững chạc, khéo đắp Tăng-già -lê và các y bát; đi, đứng, nằm, ngồi, ngủ nghỉ, nói năng, im lặng, thảy đều biết rõ’.

“Nà y Mục-kiền-liên, khi Tỳ-kheo biết rõ sự ra và o, khéo quán sát phân biệt co, duỗi, cúi, ngước, nghi dung chững chạc, khéo đắp Tăng-già -lê và các y bát; đi, đứng, nằm, ngồi, ngủ, nghỉ, nói năng, im lặng thảy đều biết rõ, Như Lai lại dạy tiến thêm ‘Tỳ-kheo, hãy đến đây, hãy sống cô độc tại nơi xa vắng, trong rừng, trong núi hoặc dưới gốc cây, những chỗ trống vắng yên tĩnh, sườn non, động đá, đất trống, lùm cây, hoặc đến trong rừng, hoặc ở ngoà i bãi tha ma. Sau khi ngươi đã sống trong rừng vắng, hoặc đến dưới gốc cây, những chỗ trống vắng yên tĩnh, hãy trải ni-sư-đà n, ngồi kiết già , chánh thân chánh nguyện[07], nhiếp niệm nội tâm, đoạn trừ tham lam, tâm không não hại; thấy tà i vật và các nhu dụng sinh sống của người khác không muốn được về mình. Ngươi đối với tham lam, hãy tịnh trừ tâm ấy. Cũng vậy, đối với sân nhuế, thụy miên, trạo hối, đoạn nghi độ hoặc, đối với các thiện pháp không còn do dự. Ngươi đối với nghi hoặc hãy tịnh trừ tâm ấy. Ngươi đoạn trừ năm triền[08] nà y, chúng là m tâm ô uế, tuệ yếu kém, rồi ly dục, ly ác bất thiện pháp cho đến chứng đắc Tứ thiền, thà nh tựu an trụ’.

“Nà y Mục-kiền-liên, khi Tỳ-kheo ly dục, ly ác bất thiện pháp, cho đến chứng đắc Tứ thiền, thà nh tựu an trụ, thì nà y Mục-kiền-liên, Như Lai đã đem lại nhiều lợi ích cho Tỳ-kheo niên thiếu, nghĩa là khéo khuyên răn, dạy dỗ, khiển trách.

“Nà y Mục-kiền-liên, nếu có Tỳ-kheo thượng tôn trưởng lão, phạm hạnh kỳ cựu, Như Lai lại dạy tiến thêm để thà nh tựu cứu cánh diệt tận hết thảy lậu.”

Toán số Mục-kiền-liên lại hỏi:

“Sa-môn Cù-đà m, đối với tất cả đệ tử răn dạy như vậy, khiển trách như vậy, tất cả đều đạt đến cứu cánh trí, nhất định đến Niết-bà n chăng?”

Thế Tôn đáp:

“Nà y Mục-kiền-liên, không phải nhất định đạt đến. Hoặc có người đạt được, hoặc có người không “.

Toán số Mục-kiền-liên lại hỏi:

“Cù-đà m, trong đó nhân duyên gì khi có Niết-bà n, có Niết-bà n đạo và Sa-môn Cù-đà m hiện tại là Đạo Sư đó, mà có Tỳ-kheo được răn dạy như vậy, được khiển trách như vậy, thì đạt đến cứu cánh Niết-bà n, nhưng một số khác lại không đạt đến?”

Thế Tôn nói:

“Nà y Mục-kiền-liên, Ta muốn hỏi lại ông, hãy tùy theo sự hiểu biết mà trả lời.

“Nà y Mục-kiền-liên, ý ông nghĩ sao? Ông biết rõ thà nh Vương xá ở đâu, am tường các con đường đến đó chăng?”

Toán số Mục-kiền-liên đáp:

“Thật vậy, tôi biết rõ thà nh Vương xá ở đâu và cũng am tường các con đường đến đó.”

Thế Tôn hỏi:

“Nà y Mục-kiền-liên, nếu có một người muốn đi đến thà nh Vương xá để yết kiến vua, người ấy hỏi rằng: ‘Tôi muốn đi đến thà nh Vương xá để gặp vua, Toán số Mục-kiền-liên biết rõ thà nh Vương xá ở đâu, am tường các đường lộ và đường tắt, có thể chỉ cho tôi chăng?’ Ông nói với người ấy rằng ‘Từ đây đi về phía Đông, đến thôn kia, rồi từ thôn ấy đến ấp kia, lần lượt như vậy đi đến thà nh Vương xá. Những gì ở ngoại thà nh Vương xá, những khu vườn xinh đẹp, đất bằng phẳng, những lầu đà i, ao tắm, đủ loại bông hoa, có con sông dà i, lại có dòng suối trong, sẽ được thấy hết, được biết hết’. Người ấy sau khi nghe ông chỉ dẫn rồi, đi chưa bao lâu bèn bỏ con đường chánh mà đi theo con đường lầm lẫn để trở lui lại. Những gì ngoại thà nh Vương xá, rừng cây xinh đẹp, đất bằng phẳng, lâu đà i, ao tắm, đủ loại cây cối, bông hoa, có con sông dà i, có dòng suối trong, người ấy hoà n toà n không thấy, không biết gì hết.

“Lại có một người khác muốn đi đến thà nh Vương xá để yết kiến vua. Người ấy hỏi ông rằng: ‘Tôi muốn đi đến thà nh Vương xá để gặp vua, Toán số Mục-kiền-liên biết rõ thà nh Vương xá ở đâu, am tường các đường lộ và đường tắt, có thể chỉ cho tôi chăng?’

Ông nói với người ấy rằng: ‘Từ đây đi về phía Đông, đến thôn kia, rồi từ thôn ấy đến ấp kia, lần lượt như vậy đi đến thà nh Vương xá. Những gì ở ngoại thà nh Vương xá, những khu vườn xinh đẹp, đất bằng phẳng, những lầu đà i, ao tắm, đủ loại bông hoa, có con sông dà i, lại có dòng suối trong, sẽ được thấy hết, được biết hết’.

Người ấy sau khi nghe ông chỉ dẫn, bèn từ đây đi về hướng Đông, đến thôn kia, từ thôn ấy đi đến ấp kia, lần lượt như vậy cho đến thà nh Vương xá. Những gì ở ngoại thà nh Vương xá, những khu vườn xinh đẹp, đất bằng phẳng, lâu đà i, ao tắm, đủ loại bông hoa, có con sông dà i, có dòng suối trong đều được thấy hết, biết hết.

“Nà y Mục-kiền-liên, trong đó do nhân gì duyên gì, trong khi có thà nh Vương xá, có con đường đến thà nh Vương xá và có ông hiện tại là đạo sư đó, nhưng người thứ nhất nghe lời ông chỉ dẫn, chẳng bao lâu đã bỏ con đường chánh mà đi theo con đường lầm lẫn trở lui lại, rồi những gì ở ngoà i thà nh Vương xá, những khu vườn xinh đẹp, đất bằng phẳng, lâu đà i, ao tắm, đủ loại bông hoa, có con sông dà i, có dòng suối trong, tất cả người ấy đều không thấy, không biết? Còn người thứ hai khi nghe theo lời ông chỉ dẫn, từ con đường chánh lần lượt đi đến thà nh Vương xá, những gì ở ngoại thà nh Vương xá, những khu vườn xinh đẹp, đất bằng phẳng, lâu đà i, ao tắm, đủ loại bông hoa, có con sông dà i, có dòng suối trong, thảy đều được thấy hết, được biết hết?”

Toán số Mục-kiền-liên đáp:

“Nà y Cù-đà m, tôi hoà n toà n vô sự. Có thà nh Vương xá đó, có con đường dẫn đến thà nh Vương xá đó, tôi chỉ là m đạo sư. Người thứ nhất không tùy theo sự chỉ dẫn của tôi, bỏ con đường chánh mà đi theo con đường lầm lẫn để trở lui lại. Những gì ở ngoà i thà nh Vương xá, những khu vườn xinh đẹp, đất bằng phẳng, lâu đà i, ao tắm, đủ loại bông hoa, có con sông dà i, có dòng suối trong, tất cả người ấy đều không thấy, không biết. Người thứ hai khi nghe theo lời tôi chỉ dẫn, từ con đường chánh lần lượt đi đến thà nh Vương xá, những gì ở ngoại thà nh Vương xá, những khu vườn xinh đẹp, đất bằng phẳng, lâu đà i, ao tắm, đủ loại bông hoa, có con sông dà i, có dòng suối trong, thảy đều được thấy hết, được biết hết.”

Thế Tôn nói rằng:

“Cũng vậy, nà y Mục-kiền-liên, Ta cũng vô sự. Có Niết-bà n đó, có con đường dẫn đến Niết-bà n đó, Ta chỉ là Đạo Sư, giáo huấn các Tỳ-kheo như vậy, khiển trách các Tỳ-kheo như vậy, nhưng có người đạt đến cứu cánh Niết-bà n, có người lại không. Nà y Mục-kiền-liên, nhưng tùy theo sở hà nh của mỗi Tỳ-kheo mà Thế Tôn ghi nhận sở hà nh ấy, tức là cứu cánh lậu tận vậy.”

Toán số Mục-kiền-liên bạch rằng:

“Bạch Cù-đà m, tôi đã hiểu. Bạch Cù-đà m, tôi đã rõ.

“Bạch Cù-đà m, cũng như trên mảnh đất tốt, có khu rừng Sa-la, trong đó có người giữ rừng Sa-la, sáng suốt, không lười biếng, đối với gốc rỠcủa các cây Sa-la, tùy theo thời mà cuốc xới, sang chỗ cao, lấp chỗ thấp, quét dọn rác, tưới nước, không để sai thời. Nếu bên cạnh có mọc cỏ tạp ô uế thì nhổ sạch hết. Nếu có những cây đâm ngang, cong queo thì uốn lại cho thẳng hay tỉa đi. Nếu có những cây mọc rất ngay thẳng thì chăm sóc, giữ gìn, hằng cuốc xới, quét dọn rác, tưới nước, không để sai thời. Như vậy, trên mảnh đất tốt, rừng cây Sa-la cà ng ngà y cà ng sum suê.

“Bạch Cù-đà m, cũng vậy, có người dua nịnh, dối trá, không biết thi ân, vô tín, giải đãi, không niệm, không định, ác tuệ, tâm cuồng, các căn rối loạn, trì giới lơ là , không tu trì phát triển. Sa-môn Cù-đà m, với những người như vậy không thể cộng sự. Vì sao vậy? Bạch Cù-đà m, những người như vậy là phạm hạnh ô uế.

“Bạch Cù-đà m, nếu có những người không dua nịnh, cũng không dối trá, biết thi ân, có tín, tinh tấn, không giải đãi, có niệm, có định và cũng có trí tuệ, rất mực cung kính, tu tập phát triển. Sa-môn Cù-đà m, với những người như vậy có thể cộng sự. Vì sao vậy? Bạch Cù-đà m, những người như vậy là phạm hạnh thanh tịnh.

“Bạch Cù-đà m, cũng như trong các loại căn hương[09], trầm hương là bậc nhất. Vì sao vậy? Bạch Cù-đà m, vì trầm hương đối với các loại căn hương, nó là tối thượng.

“Bạch Cù-đà m, cũng như trong các loại Sa-la thọ hương[10], xích chiên đà n là bậc nhất. Vì sao vậy? Bạch Cù-đà m, vì chiên đà n đối với các thứ sa-la thọ hương, nó là tối thượng.

“Bạch Cù-đà m, cũng như trong các loại thủy hoa, hoa sen xanh là bậc nhất. Vì sao vậy? Bạch Cù-đà m, vì hoa sen xanh đối với các loại thủy hoa, nó là tối thượng.

“Bạch Cù-đà m, cũng như trong các thứ hoa trên đất, hoa Tu-ma-na là bậc nhất. Vì sao vậy? Bạch Cù-đà m, vì Tu-ma-na hoa đối với các loại lục hoa, nó là tối thượng.

“Bạch Cù-đà m, cũng như trong thế gian, giữa các luận sĩ, Sa-môn Cù-đà m là bậc nhất. Vì sao vậy? Vì Sa-môn Cù-đà m như một luận sĩ có thể khuất phục tất cả các ngoại đạo dị học vậy.

“Bạch Thế Tôn, nay con tự quy y Phật, Pháp và Tỳ-kheo Tăng. Cúi mong Thế Tôn nhận con là m Ưu-bà -tắc. Kể từ hôm nay, trọn đời đều tự quy y cho đến tận mạng.”

Phật thuyết như vậy. Toán số Mục-kiền-liên và các Tỳ-kheo sau khi nghe Phật thuyết, hoan hỷ phụng hà nh.

-ooOoo-

Chú thích:

[01] Tương đương Pāli, M.107. Gaṇaka-Moggallāna-sutta. Biệt dịch, No.70. Phật Thuyết Số Kinh, Tây Tấn, Pháp Cự dịch.

[02] Toán số Mục-kiền-liên 算 數 目 犍 連. Pāli: Gaṇaka-Moggallāna, có thể là một nhà toán học.

[03] Trong bản Hán: quán giác 觀 覺.

[04] Thường niệm bế tắc 常 念 閉 塞.

[05] Vị phẫn tránh cố 謂 å¿¿ 諍 æ• , vì sá»± phẫn nộ và tranh cãi. Pāli: yatvādhikaraṇam enam…, do nguyên nhân gì mà … Trong bản Hán, adhikaraṇa, nguyên nhân, được hiểu là sá»± tranh cãi.

[06] Thú hướng bỉ cố 趣 向 å½¼ æ• ; Pāli: (akusalā dhammā) anvāssaveyyṃ, (các pháp bất thiện) có thể khởi lên (trôi chảy và o tâm).

[07] Chánh thân chánh nguyện 正 身 正 願; Pāli: ujuṃ kāyaṃ paṇidhāya, ngồi thẳng lưng. Trong bản Hán, paṇidhāya (sau khi đặt xuống), được hiểu là paṇidhāna: ước nguyện.

[08] Ngũ cái 五 蓋. Pāli: pañca nīvaraṇā.

[09] Căn hÆ°Æ¡ng æ ¹ 香, hÆ°Æ¡ng liệu từ rá» cây; xem kinh 141 trên. Pāli: mÅ«lagandhā.

[10] Sa-la thọ hÆ°Æ¡ng 娑 ç¾ æ¨¹, loại hÆ°Æ¡ng trầm bằng lõi cây; xem kinh 141 trên. Pāli: sāragandhā.

-ooOoo-

đầu trang

trang kế