Phần I - Bà i 4

Lịch sử Ðức Phật Thích Ca Mâu Ni
(từ Thà nh đạo đến nhập Niết bà n)

Gia Tuệ

---

A- Dẫn nhập

Ðức Thích Ca Mâu Ni đã vì một đại nguyện lớn lao, một lòng từ vô hạn mà khước từ mọi hạnh phúc, quyền uy, tiện nghi vật chất để cầu đạo giải thoát. Và cũng với đại tâm đại nguyện ấy, sau khi chứng được đạo quả Vô thượng Bồ đề, Ngà i đã dâng hết thời gian cho công cuộc hoằng hóa độ sanh. Ðức Thế Tôn đã chu du khắp đất nước Ấn Ðộ thời xa xưa ấy, từ cực Bắc dưới chân núi Himalaya (núi Hy Mã Lạp) đến cực Nam bên ven sông Gange (sông Hằng).

B- Nội dung

Ðức Thế Tôn đã dà nh những tuần lá» î đầu tiên để chiêm nghiệm đến giáo pháp thậm thâm vi diệu mà Ngà i đã chứng đắc, và thọ hưởng pháp lạc mà quả phúc giải thoát mang đến. Pháp Cú kinh số 153, 154 đã ghi lại một trong những Phật ngôn đầu tiên mà Ngà i đã thốt lên trong thời gian nà y:

Lang thang bao kiếp sống
Ta tìm nhưng không gặp
Người xây dựng nhà nà y
Khổ thay, phải tái sanh
Ôi! Người là m nhà kia
Nay ta đã thấy ngươi
Ngươi không là m nhà nữa
Ðòn tay ngươi bị gãy
Kèo cột ngươi bị tan
Tâm ta được tịch diệt
Tham ái thảy tiêu vong. (Bản dịch của HT Thích Minh Châu)

Câu kinh như một lời ca khải hoà n, mô tả sự chiến thắng vẻ vang rực rỡ sau cuộc chiến đấu nội tâm thầm lặng gian nan. Anh thợ tượng trưng cho ái dục, vô minh, phiền não luôn ẩn sâu kín trong mỗi con người, nay đã bị phát hiện.

Ðức Phật cũng đã để lại cho thế gian một bà i học luân lý đạo đức đẹp đẽ, đó là sự tỏ lòng tri ân sâu xa đối với cây bồ đề che nắng che mưa cho Ngà i trong suốt thời gian tầm đạo. Ðức Thế Tôn đã đứng cách một khoảng xa để chiêm bái đại thọ suốt trong một tuần. Sau nà y, nơi đây Vua Asoka (A Dục) dựng lên một tháp kỷ niệm gọi là Animisalocana Cetiya, nay vẫn còn.

Ðức Thế Tôn đã suy nghĩ đến giáo lý giải thoát sâu kín, khó thấy, khó chứng, tịch tịnh cao thượng, siêu lý luận, ly dục, vô ngã mà Ngà i đã chứng đắc; còn chúng sanh thì luôn chìm sâu và o ái dục, định kiến, chấp ngã, với nhiều thủ trước... là m thế nà o để con người dỠdà ng chấp nhận giáo lý ấy. Và rồi, với trí tuệ của bậc giác ngộ, Ðức Thế Tôn đã quan sát thế gian và thấy rằng: "Có hạng chúng sanh ít nhiỠm bụi đời, nhiều nhiỠm bụi đời; có hạng độn căn, lợi căn; có hạng thiện tánh, ác tánh; có hạng dỠgiáo hóa, khó giáo hóa... Như trong hồ sen xanh, hồ sen hồng, hồ sen trắng, sanh ra dưới nước, lớn lên dưới nước, không vươn lên khỏi mặt nước, được nuôi dưỡng dưới nước; có loại sanh ra dưới nước, lớn lên dưới nước, vươn lên khỏi mặt nước, không bị nước thấm ướt..." (Trung Bộ I). Và như vậy, với hình ảnh những cà nh sen vươn ra khỏi mặt nước, những cà nh ở lưng chừng, những cà nh ở sâu trong lòng nước v.v..., đã gợi lên trong Thế Tôn về căn cơ bất đồng của mọi người. Có những căn cơ thấp như cánh sen ở đáy hồ, có những căn cơ trung bình như những cánh sen ở lưng chừng nước, cũng có những căn cơ cao có thể tiếp thu trọn vẹn giáo pháp của Ngà i như những cà nh sen đã nhô ra khỏi mặt nước.

Dù sống trong nghiệp quả bất đồng, mỗi chúng sanh đều có hạt giống giác ngộ, như hoa sen dù sống trong bùn tanh hôi, vẫn tỏa hương thơm ngát.

Với ba lần thỉnh cầu và phát khởi thiện nguyện hộ trì giáo pháp của Phạm Thiên, Ðức Thế Tôn quyết định gióng lên tiếng trống pháp và bắt đầu thực hiện sứ mạng của mình. Ngà i tuyên bố với thế gian, với loà i người, với cõi trời và với tất cả, con đường đạo cứu khổ và diệt khổ, con đường dẫn tới cõi bất sanh bất diệt, cõi Niết bà n đã được khai mở: "Cửa bất tử rộng mở, Cho những ai chịu nghe..." (Trung Bộ I). Và bánh xe pháp đã bắt đầu chuyển vận.

I- Bà i pháp đầu tiên - ngôi Tam bảo được hình thà nh - sự khởi đầu của Giáo hội Phật giáo

Sau khi quyết định truyền bá đạo lý cứu khổ cho muôn loà i, Ðức Phật dùng tuệ nhãn quan sát thế gian xem ai là người có cơ duyên để hóa độ trước, và Ngà i nghĩ ngay đến hai vị thầy cũ của mình là Alara Kà lama (A-la-ra Ka-la-ma) và Uddaka Ramaputta (Uất Ðầu Lam Phất) , nhưng cả hai đã qua đời cách đó không lâu. Ðức Thế Tôn nghĩ đến năm người bạn đồng tu khổ hạnh đã rời bỏ Ngà i trước kia, đang ở tại vườn Nai (Lộc Uyển) - Benares (Ba La Nại) và lên đường đi đến đó.

1)- Bà i pháp đầu tiên: Tại đây, bà i pháp đầu tiên, bà i giảng về Tứ diệu đế (Tứ thánh đế) được Ðức Thế Tôn chỉ bà y rõ rà ng. Nghe xong, Tôn giả Kodanna (Kiều Trần Như) chứng quả Tu Ðà Hoà n.

Ðức Thế Tôn đã thu nhận năm Tôn giả là m các đệ tử xuất gia đầu tiên - và thế là ngôi Tam bảo đã được hình thà nh.

Ðể đánh dấu sự kiện đáng ghi nhớ nà y, về sau người ta đã biểu trưng nó với hình ảnh bánh xe với 2 con nai hai bên. Hai con nai biểu tượng cho địa điểm thuyết pháp (Lộc Uyển) và bánh xe Dhamma Cakka tức là bánh xe pháp (Pháp luân). Cả đầu đề bà i kinh được giảng là : Dhamma Cakkappavattana, có nghĩa là Chuyển Pháp Luân (chuyển bánh xe pháp).

2)- Nội dung kinh Chuyển Pháp Luân: Ðức Thế Tôn mở đầu bằng lời khuyên các tu sĩ không nên mắc và o hai cực đoan: một là đam mê thú vui dục lạc thế gian, vì nó giả tạm, nhất thời, tầm thường, ngăn cản mọi tiến bộ tâm linh; cực đoan thứ hai là khổ hạnh ép xác, nó là m mỏi mệt tinh thần, mê mờ trí tuệ. Và Ngà i khuyến tấn họ nên theo con đường trung đạo dẫn tới một cuộc sống thanh tịnh, trí tuệ, sáng suốt, giải thoát tối hậu. Ðó là con đường đạo tám nhánh - Bát chánh đạo: 1- Chánh tri kiến: thấy biết chân chánh. 2- Chánh tư duy: suy nghĩ chân chánh. 3- Chánh ngữ: nói năng chân chánh. 4- Chánh nghiệp: hà nh động chân chánh. 5- Chánh mạng: sinh sống chân chánh. 6- Chánh tinh tiến: siêng năng chân chánh. 7- Chánh niệm: nhớ nghĩ chân chánh. 8- Chánh định: tập trung tư tưởng chân chánh.

Và Bốn thánh đế được Ðức Phật giảng tiếp theo, đó là chân lý về sự Khổ (Khổ đế), chân lý về nguyên nhân của sự Khổ (Tập đế), chân lý về sự diệt Khổ (Diệt đế) và chân lý về con đường diệt Khổ (Ðạo đế).

Sau khi nghe Ðức Thế Tôn giảng bà i pháp thứ hai có đầu đề Anttalakkhana Sutta bà n về thuyết Vô ngã (không có cái ta), rằng năm uẩn là vô thường, nếu ai thoát khỏi tham ái thì ra khỏi tái sanh, được giải thoát; năm Tôn giả Kodanna (Kiều Trần Như), Bhadhya (Bạt Ðề) , Vappa (Ðề Bà ) , Mahanama (Ma Ha Nam) và Asaji (Ác Bệ) lần lượt chứng quả A La Hán.

Bấy giờ là tháng Vesà kha (giữa tháng 4 và 5 dương lịch), đầu mùa kiết hạ, Giáo hội của Ðức Thế Tôn an cư mùa mưa đầu tiên tại đây.

3)- Giáo hóa Yasa (Da Xá): Gần Benarès, có con trai của một người triệu phú tên là Yasa. Chán cuộc đời xa hoa phú quý tầm thường vô vị của thế gian, chà ng tìm đến Ðức Phật; sau khi nghe pháp đã xin xuất gia và chẳng bao lâu chứng quả vị A La Hán. Cha của Yasa trên đường đi tìm con cũng đến vườn Nai thính pháp và xin quy y. Ông trở thà nh đệ tử tại gia đầu tiên của Ðức Phật. Tại nhà của Yasa, mẹ và vợ của chà ng cũng quy y Tam bảo. Bốn người bạn thân của Yasa là Vimà la (Tỳ Ma La), Subhà hu (Tu Bà Hầu), Punnaji (Phú Lan Ca Na) và Gavà mpati (Già Bà Bạt Ðế) cũng như hơn 50 bạn khác từ các gia đình và địa phương gần xa nghe tin Yasa xuất gia, cũng lạy cha mẹ, từ giã gia đình xin theo chân Ðức Phật, và sau một thời gian đều đắc Thánh quả.

4)- Ðoà n Tăng sĩ thuyết pháp đầu tiên: Lúc bấy giờ, Ðức Thế Tôn đã có 60 người đệ tử đều là A La Hán. Ngà i quyết định đưa họ đi khắp nơi để truyền bá chánh pháp. Trước khi họ lên đường, Ngà i đã động viên, kêu gọi các đệ tử rằng: "Hỡi các Tỳ kheo! Như Lai đã được giải thoát khỏi mọi rà ng buộc thế gian và xuất thế gian, các ông cũng vậy... Nà y các Tỳ kheo, hãy đi vì lợi lạc của nhiều người, vì hạnh phúc của số đông, vì lòng lân mẫn đối với thế gian, vì lợi lạc, vì hạnh phúc của trời và người. Các ông hãy đi, nhưng đừng đi hai người cùng một hướng, hãy đi mỗi người một ngả, hãy truyền bá chánh pháp. Nà y các Tỳ kheo, chánh pháp toà n thiện ở phần đầu, phần giữa cũng như phần cuối, cả trong ý tứ và lời văn. Hãy tuyên bố về cuộc sống toà n thiện và thanh tịnh... Chính Như Lai cũng đi, Như lai sẽ đi về hướng Uruvela (Ưu Lâu Tần Loa) ở Sanà nigà ma để hoằng dương giáo pháp. Hãy phất lên ngọn cờ của bậc thiện trí, hãy truyền dạy giáo pháp cao siêu, hãy mang lại sự tốt đẹp cho người khác; được vậy, là các ông đã hoà n tất nhiệm vụ" (Mahavagga - Ðại Phẩm 19, 20).

Ðức Phật không khuyên tất cả mọi người nên rời bỏ đời sống gia đình để xuất gia, trở thà nh người sống không nhà cửa, không tà i sản, sự nghiệp. Một người cư sĩ cũng có thể sống đời cao đẹp thích ứng với giáo pháp và đắc quả Thánh. Cha mẹ và vợ của Yasa là những người tu tại gia đầu tiên bước theo dấu chân của Ðức Phật, tất cả đều tiến triển đầy đủ về tinh thần và thà nh tựu đạo quả Tu Ðà Hoà n.

Lần đầu tiên trong lịch sử thế giới, Ðức Phật và 60 người học trò chứng quả A La Hán tổ chức thà nh một Tăng đoà n những tu sĩ khất thực, không có trụ xứ nhất định, không có của cải vật chất nà o khác ngoà i tấm áo và ng che thân và một bình bát để khất thực nuôi thân. Trong mưa nắng, trong sương gió, là ng mạc hay phố thị, rừng núi hay đồng hoang đều có dấu chân của những con người thuyết giảng về đạo lý cứu khổ và đời sống thánh hạnh, và tự mình nêu gương sáng về cuộc sống thanh tịnh và giải thoát. Ðó là sự nghiệp, là nội dung chủ yếu của Tăng đoà n đầu tiên do Ðức Thế Tôn đích thân thà nh lập và chỉ đạo.

Có thể nói, đây là sự khởi đầu của Giáo hội Phật giáo.

II- Hóa độ rộng lớn và cùng khắp

Sứ mạng hóa độ - con đường giáo hóa của Ðức Thế Tôn thật vô cùng nặng nề và khó khăn, nhưng với lòng bi mẫn rộng sâu, tinh thần bình đẳng triệt để và một ý chí dũng mãnh vô song, Ðức Thế Tôn đã tùy theo căn cơ của mọi người mà dùng nhiều phương tiện thiện xảo giáo hóa, như một bậc y vương đã tùy bệnh mà cho thuốc, đã hoà n thà nh sứ mạng thiêng liêng một cách viên mãn và đã đề ra một con đường giáo dục thật mới lạ trong lịch sử nhân loại.

1)- Cảm hóa ba anh em ông Kassapa (Ca Diếp) - giáo chủ thần lửa: Sau khi 60 vị Tỳ kheo mỗi người đi về một hướng, Ðức Thế Tôn cũng đi về hướng Uruvela. Dọc đường, trong một khu rừng nhỏ, Ðức Phật đãả hóa độ cho 30 thanh niên đang vi đùa cùng vợ của họ và một kỹ nữ ở trong rừng.

Gần Uruvela có ba anh em Kassapa: Uruvela Kassapa (Ưu Lâu Tần Loa Ca Diếp) , Nadi Kassapa (Na Ðề Ca Diếp) và Gaya Kassapa (Già Da Ca Diếp). Ba anh em ông là những người có danh vọng lớn ở Magadha, đặc biệt là người anh cả Uruvela Kassapa, ông nà y thờ thần lửa và tự cho mình đã chứng quả A La Hán. Trọ qua đêm và bị cố ý thu xếp cho ở căn phòng thờ thần lửa có một con rắn chúa rất độc và dữ tợn, Ðức Phật đã hà ng phục con rắn thiêng nà y, ngoà i suy nghĩ của ông Uruvela Kassapa. Tin rằng chính Ðức Phật là người đã chứng quả Thánh, chứ không phải là mình, ba anh em ông Kassapa và 1.000 đệ tử đều xin xuất gia theo Phật.

Sau đó, Ðức Phật đã đến Gà ya Sirà (rừng Thệ Ða) cách Uruvela không xa lắm. Chính nơi đây, Ðức Thế Tôn đã thuyết giảng kinh Adittapariyà ya Sutta (bà i kinh với chủ đề: Thế gian là tòa nhà cháy rực bằng ngọn lửa tham, sân, si, sanh, già , bệnh, chết, sầu bi, khổ não và thất vọng). Các Tỳ kheo có mặt đều đắc quả A La Hán.

Khi vừa thoát ly gia đình để tầm đạo, Ðức Phật có lúc đã ngụ tại Pà ndavapabbata. Vua Bimbisà ra (Tần Bà Sa La - Bình Sa Vương) lấy là m cảm kích trước tướng mạo oai nghi và tư cách trang nghiêm, sang trọng, khiêm tốn, đã cho người dò hỏi lai lịch. Sau khi biết được chí nguyện của vị Thái tử đầy hùng tâm nà y, đức Vua xin Ngà i hãy trở lại viếng thăm vương quốc Magadha (Ma Kiệt Ðà ) do vua cai trị, khi chứng đạo quả.

Nhớ lời hứa xưa, Ðức Thế Tôn cùng trên 1.000 đệ tử A La Hán từ Gà ya đến Rà jagaha (Vương Xá) , thủ phủ của vương quốc Magadha già u mạnh. Và tại đây, Vua Bimbisà ra hiểu được giáo pháp cao diệu liền chứng Sơ quả và xin quy y Tam bảo, cùng dâng cúng tinh xá rộng lớn có tên là Veluvanà rà ma (Trúc Lâm tinh xá) gần thà nh Rà jagaha. Có thể coi đây là tự viện đầu tiên ra đời, và Vua Bimbisà ra là vị thí chủ đầu tiên trong hà ng vua chúa. Tại tinh xá yên tĩnh nà y, Ðức Phật và đại chúng đã nhập hạ một lần 3 năm liên tiếp và 3 hạ khác, xa cách nhau.

2)- Thâu nhận Sà riputta (Xá Lợi Phất) và Moggallà na (Mục Kiền Liên): Gần Rà jagaha có một là ng tên Upatissa, còn có tên là Nà laka, Sà riputta - một chà ng trai thông minh - là người ở là ng nà y. Vì xuất thân ở một gia đình quyền quý nhất là ng, nên chà ng còn được gọi là Upatissa.

Cùng với người bạn thân ở là ng Kolita tên gọi Moggallà na, có chung một nhận thức rằng tất cả những thú vui vật chất đều tạm bợ, trống rỗng và vô vị. Hai chà ng trai quyết định từ bỏ gia đình, lang thang đi tìm chân lý và thọ giáo với đạo sĩ Sà sajaya, người có rất nhiều đồ đệ. Nhưng do không thỏa mãn với giáo lý của vị thầy hữu danh nà y và sau đó là nhiều đạo sĩ khác, cả hai chia tay nhau và thề hẹn rằng: Nếu ai tìm ra con đường đạo giải thoát trước, sẽ cho người kia hay.

Trong một dịp bất ngờ, ngà i Sà riputta đã xúc động mạnh trước phong thái giải thoát, trầm tĩnh, siêu phà m đang đi trì bình một cách thong dong để giáo hóa mọi người ở thà nh Rà jagaha của ngà i Assaji (Ác Bệ hay Mã Thắng hoặc Thuyết Thị). Cho rằng đây hẳn là bậc A La Hán, hay cũng là người đang trên con đường dẫn đến đạo giác ngộ, Sà riputta đã đợi cơ hội và liền đảnh lỠ, thưa hỏi: "Kính bạch Tôn giả! Các căn của Ngà i thật bình thản, an tịnh. Mà u da của Ngà i thật trong sáng. Vì sao Ngà i thoát ly thế tục? Ai là đạo sư của Ngà i? Giáo lý của Ngà i là gì?".

Trước những câu hỏi chân thật, khiêm tốn và sự khẩn khoản yêu cầu của Sà riputta, ngà i Assaji đã đọc tóm tắt giáo lý mà Ngà i đã học ở Ðức Thế Tôn bằng bà i kệ: "Các pháp do nhân duyên sanh, Duyên ấy Như Lai đã chỉ rõ, Và dạy phương tiện để chấm dứt, Ðó là giáo pháp của bậc Ðại Sa môn".

Là người thông tuệ và trí óc đã thuần thục để thấu triệt chơn lý sâu xa, dù nó chỉ được gợi ra một cách vắn tắt, Sà riputta đã chứng Sơ quả (Sotà payti - Tu Ðà Hoà n) khi vừa nghe hai câu đầu.

Theo lời giao hẹn, Sà riputta liền thông tin cho bạn thân. Moggallà na cũng đã chứng Sơ quả. Do lời tha thiết yêu cầu của cả hai, Ðức Phật đã nhận hai ông và o Tăng đoà n tại tinh xá Veluvana với câu nói đơn giản: "Etha, Bhikkhave! (Hãy đến đây, các Tỳ kheo!). Nửa tháng sau, Sà riputta chứng quả A La Hán, nhân nghe bà i kinh Vedanà Pariggha mà Ðức Phật giảng cho đạo sĩ Dìghnakha (Trường Trảo). Ngà i Moggallà na đã chứng quả ấy trước đó một tuần.

Với cơ duyên lớn, Ðức Phật đã triệu tập Tăng chúng và tuyên bố hai vị là Thượng thủ trong Tăng đoà n.

Từ đấy, hai Ngà i thường thay mặt Thế Tôn để hướng dẫn Tăng chúng. Ðây là thời điểm đánh dấu sự phát triển lớn mạnh của Giáo hội Phật giáo, dưới sự lãnh đạo của Ðức Thế Tôn.

III- Ðức Phật và thân quyến

1)- Vua Suddhodana (Tịnh Phạn Vương): Hay tin người con yêu dấu trí tuệ đã thà nh đạo và đang thuyết pháp giáo hóa nổi danh tại Rà jagaha, đức Vua Suddhodana nóng lòng gặp mặt, liền tức tốc sai nhiều sứ giả đến thỉnh Ðức Phật về Kapilavatthu. Nhưng chín lần ra đi là chín lần sứ giả đều ở xin xuất gia với Ðức Phật. Vị sứ giả thứ mười là Kà ludà yi (Ca Lưu Ðà Di), vốn là bạn thân của Ðức Phật khi còn là Thái tử, đến nơi nghe pháp cũng xin xuất gia và cũng chứng Thánh quả như những vị sứ giả trước, nhưng ông Kà ludà yi đã chuyển đến Ðức Phật lời yêu cầu được gặp mặt của vị vua già yếu.

Sau hai tháng, Ðức Thế Tôn và đại chúng đã về đến Kapilavatthu. Trước đạo phong của Ðức Phật, Vua Suddhodana đã cúi đầu kính lỠlần thứ ba. Và sau khi Ðức Thế Tôn thuyết pháp lần thứ nhất, đức Vua đã chứng Sơ quả, và đạt quả thứ hai (Sakkadagami - Tư Ðà Hà m) khi nghe bà i pháp kế tiếp. Lần thứ ba, khi nghe bà i pháp có tên Dhammapala Jà taka (Trì Pháp Túc Sanh truyện, số 447), đức Vua đắc quả Anagami (A Na Hà m). Với bà i pháp nà y, di mẫu Pajapati Gotami đã chứng Sơ quả.

Sau nà y trên giường bệnh, Vua Suddhodana lại được Ðức Phật về thăm và giảng pháp cho nghe. Ðức Vua sau 7 ngà y tận hưởng pháp lạc do đắc quả A La Hán, đã băng hà trong định tĩnh. Năm ấy, Ðức Phật ở tuổi 40 và đang an cư lần thứ năm. Cũng trong hạ thứ năm nà y, Giáo hội Ni được thà nh lập. Và ở hạ thứ bảy, Ðức Phật đã lên cung trời Tusita (Ðao Lợi) thuyết pháp độ chư Thiên và Hoà ng hậu Maya.

2)- Yasodhara(Da Du Ðà La): Sau khi Thái tử rời bỏ cung và ng, Công chúa Yasodhara cũng bỏ hết đồ trang sức, mặc y và ng của người tu sĩ, và trong khoảng 6 năm trường, đã thủy chung, tận tình nuôi dạy đứa con độc nhất Rà hula đến tuổi lớn khôn.

Nghe vua cha tán dương đức hạnh của nà ng dâu, Ðức Thế Tôn đã giảng kinh Candakinnara Jà taka và nói thêm rằng: "Không phải chỉ kiếp cuối cùng nà y, mà trong những tiền kiếp, Công chúa cũng đã từng bảo vệ, kính mộ và thủy chung với Như Lai".

Sau khi Vua Suddhodana qua đời, di mẫu Pajapati xuất gia là m Tỳ kheo ni, Công chúa cũng được xuất gia và đắc quả A La Hán sau đó. Trong hà ng Ni chúng, Công chúa là người có thần thông bậc nhất. Bà nhập Niết bà n năm 78 tuổi. Trong kinh Apadana còn ghi lại những câu kệ do bà giảng thuyết.

2)- Rà hula (La Hầu La): Rà hula sinh ra đúng ngà y mà Thái tử quyết định thoát ly thế tục. Cậu bé trưởng thà nh trong cảnh không cha, được ông nội và mẹ nuôi dưỡng. Khi lên bảy tuổi, cũng đúng và o ngà y thứ 7 Ðức Thế Tôn lưu lại quê nhà , Rà hula luôn luôn quấn quýt bên chân Ðức Phật, nũng nịu đòi gia tà i như lời mẹ dặn. Ðức Phật quyết định giao "Thất thánh tà i" (1) cho cậu bé bằng cách nhận cậu và o Tăng đoà n và giao cho ngà i Sariputta dạy dỗ.

Thật khó tưởng tượng một cậu bé lên bảy có thể sống đời sống cao thượng của bậc xuất trần thượng sĩ. Nhưng Sa di Rà hula vừa thông minh đặc biệt, vừa biết vâng lời chuyên cần tu học. Kinh ghi rằng mỗi sáng, vị Sa di trẻ nà y dậy thật sớm, bốc một nắm cát tung lên và nguyện: "Mong rằng ngà y hôm nay ta học được nhiều như bao nhiêu cát đây...".

Một trong những bà i kinh nổi tiếng mà Ðức Phật đích thân dạy cho Rà hula là bà i Ambalatthika Rahulovada Sutta (kinh Giáo Giới La Hầu La), nhấn mạnh về tầm quan trọng của sự chân thật, phương pháp phản tỉnh để diệt trừ mọi ý niệm, lời nói, hà nh động bất thiện.

Năm lên 18 tuổi, một lần cùng Ðức Phật đi khất thá»±c, phong độ và oai nghi quý phái của hai vị tu sÄ© xem tá»±a nhÆ° thớt ngá»± tượng dõng dạc cùng đi với tượng con ngoan hiền, nhÆ° thiên nga của vua dắt con lội trên mặt hồ trong ngá»± uyển, nhÆ° hổ chúa oai phong cùng hùm con lẫm liệt. Cả hai Ngà i đều có thân hình vô cùng đẹp đẽ, cả hai đều thuộc dòng dõi quý tộc từ khước ngai và ng cất bước ra đi. Trong lúc chiêm ngưỡng Thế Tôn, Rà hula nảy lên ý niệm nghÄ© về thân hình đẹp đẽ của mình và Ðức Phật. Biết được ý tưởng đó, Ðức Thế Tôn đã nói bà i kệ bất hủ "N’etam mama (cái nà y không phải của ta); N’eso’ham’asmi (cái nà y không phải là ta); Na me so attà (cái nà y không phải tá»± ngã của ta)" - xem Anattalakkhana Sutta, bà i II.

Và sau khi nghe kinh Cùla Rà hulovà da Sutta, Rà hula chứng quả A La Hán. Ngà i nhập diệt trước cả Ðức Phật và ngà i Sà riputta. Ngà i nổi tiếng là người tôn trọng kỷ luật. Bạn bè thân gọi Ngà i " Rà hula may mắn", vì đời Ngà i có được hai diỠm phúc: là con của Ðức Phật và chứng ngộ được chơn lý; như trong kinh Theragà thà (Trưởng Lão Tăng Kệ), Ngà i đã đề cập đến điều ấy.

3)- Ananda (A Nan): Con của Hoà ng thân Amitodana, em trai Vua Suddhodana, Ananda là anh em chú bác với Ðức Phật. Ông sanh ra mang lại niềm hoan hỷ cho hoà ng tộc, nên được đặt tên là Ananda (Khánh Hỷ). Hai năm sau khi Phật thà nh đạo, ông xuất gia cùng với các thanh niên của dòng họ Sakya là Anurudha (A Nâu Lâu Ðà ), Baddhiya (Ba Ðề), Bhagu (Ba Gu), Kimbala (Kim Tỳ La) và Devadatta (Ðề Bà Ðạt Ða). Không bao lâu, ông chứng Sơ quả khi nghe bà i pháp của Ðại đức Puna Mantà niputta (Phú Lâu Na Mãn Từ Tử). Năm Ðức Thế Tôn 55 tuổi, với 8 điều thỉnh cầu mà ông đưa ra là : 1- Ðức Phật không ban cho Ngà i những bộ y mà thiện tín dâng cho Ðức Phật; 2- Không ban cho Ngà i những vật thực mà thiện tín dâng cho Ðức Phật; 3- Cho phép không ở chung tịnh thất với Ðức Phật; 4- Không cho phép Ngà i đi theo đến nơi thí chủ chỉ thỉnh Ðức Phật; 5- Ðức Phật hoan hỷ đến nơi mà thí chủ chỉ thỉnh Ngà i đến; 6- Hoan hỷ cho phép Ngà i tiếp dẫn những người từ phương xa đến ra mắt Phật; 7- Hoan hỷ cho Ngà i thưa hỏi mỗi khi có điều hoà i nghi; 8- Hoan hỷ giảng lại bà i pháp mà Ðức Phật giảng khi Ngà i không có mặt.

Ðược Ðức Phật chấp thuận với ý nghĩa của nó, và giữa đại chúng, ông được cử là m thị giả Ðức Thế Tôn suốt 25 năm trường sau đó. Ông là m công việc của mình thật tận tụy. Kinh ghi rằng, đêm đêm Ðại đức Ananda tay cầm gậy, tay cầm đuốc đi chung quanh tịnh thất của Ðức Phật 9 lần, để Ngà i khỏi bị quấy rầy.

Tôn giả Ananda có một trí nhớ tốt lạ lùng: ông ghi nhớ không bỏ sót tất cả các bà i pháp của Ðức Phật, cũng như của một số các đệ tử lớn của Ngà i, mà ông được nghe qua. Khi có một Bà La Môn hỏi Tôn giả nhớ được bao nhiêu bà i kinh, Tôn giả trả lời là được 82.000 bà i của Ðức Phật và 2.000 bà i của các Tôn giả khác thuyết.

Ðức Phật đã tán thán 5 đức hạnh của Tôn giả Ananda là học uyên bác, trí nhớ tuyệt hảo, kiên định, săn sóc chu đáo và ứng xử tốt.

Mãi sau khi Ðức Thế Tôn nhập diệt, Tôn giả Ananda mới chứng quả A La Hán, trước một ngà y Ðại hội kết tập kinh điển lần thứ nhất xảy ra, trong khi nghiêng mình nằm xuống. Kinh sách ghi rằng, Ngà i là vị A La Hán độc nhất đắc quả ngoà i lúc đi, đứng, nằm, ngồi. Tôn giả mất năm 120 tuổi.

IV- Di mẫu Maha Majà pati Gotami xuất gia - Giáo hội Ni giới ra đời

Ðược gọi là Maha Pajà pati (Ma Ha Ba Xà Ba Ðề) bởi vì các nhà tiên tri thời bấy giờ cho rằng về sau bà sẽ cầm đầu một đám đông người. Con trai bà là Nandà (Nan Ðà ), em một cha khác mẹ với Thái tử Siddhattha, cũng được Ðức Thế Tôn độ cho xuất gia khi chà ng trai nà y đang tổ chức 3 đại lỠquan trọng: kết hôn, phong tước và khánh thà nh cung điện mới.

Tuy công bố rằng nữ giới cũng có thể chứng 4 Thánh quả (bà Maha Pajà pati đã chứng Sơ quả, như đã nói ở trước), nhưng con đường tu hà nh sống không gia đình, khép mình và o khuôn khổ của giáo pháp và giới luật, cũng như sứ mạng hoằng hóa độ sanh thật lắm gian nan, khó nhọc. Với bản tánh mềm yếu và dỠcảm xúc, phụ nữ khó đảm đương nổi trách nhiệm thiêng liêng, cao cả lẫn nặng nề của một sứ giả Như Lai. Vì thế mà sau khi Vua Suddhodana băng hà , di mẫu dù ba lần bạch xin xuất gia, Ðức Thế Tôn vẫn từ chối không nêu lý do.

Mãi đến khi bà cùng nhiều mệnh phụ phu nhân của dòng Sakya (Thích Ca) xuống tóc, đắp y và ng, đi bộ từ Kapilavatthu đến Vesà li (Tỳ Xá Ly), đoạn đường gian khổ dà i khoảng 200 cây số, đôi chân sưng phồng, thân thể lấm lem cát bụi, đến bên tinh xá Ðức Phật khóc than. Và chính nhờ Tôn giả Ananda thay mặt họ và o cầu thỉnh Ðức Thế Tôn đến lần thứ tư, Ngà i mới chấp thuận cho di mẫu cùng các bà được sống đời sống xuất gia, với điều kiện phải chấp hà nh 8 điều quy định cho một người nữ trong Tăng đoà n. Khi nghe Ananda thuật lại 8 điều ấy, bà Maha Pajà pati cùng các vị trong đoà n đều hoan hỷ đồng ý, và thế là Giáo hội Ni giới được thà nh lập.

Khi ưng thuận cho Ni giới được gia nhập và o Giáo hội, Ðức Phật cũng đã lưu ý đại chúng nhiều vấn đề. Ngà i dạy rằng: "Nà y Ananda, trong ngôi nhà nà o nhiều nữ giới và ít đà n ông thì ăn trộm dỠlọt và o. Cũng dường như thế, nếu hà ng phụ nữ sống trong pháp và luật của Như Lai thì giáo pháp thiêng liêng khó duy trì lâu. Cũng như người đắp đê bên một hồ nước rộng lớn cho nước không trà n qua, ta cũng vậy, chế ra Bát kỉnh pháp cho các Tỳ kheo ni để họ tuân thủ trọn đời".

Trong một tổ chức xã hội quy mô nà o, ta cũng thấy vì tôn trọng và bảo vệ quyền lợi của một giới, một đối tượng cá biệt nà o đó, mà ở trong những nguyên tắc sống, là m việc luôn có những khoản ưu tiên dà nh riêng cho họ.

Ðức Phật đã không là m giảm suy giá trị của hà ng phụ nữ, mà còn là vị giáo chủ đầu tiên trong lịch sử nhân loại đã thà nh lập một đoà n thể, một tổ chức, một giáo hội cho nữ giới với đầy đủ pháp và giới luật. Ấn Ðộ đương thời với nhiều tôn giáo, nhưng không có một đoà n thể nữ giới nà o được sinh hoạt như vậy.

Ít lâu sau, bà Tỳ kheo ni Maha Pajà pati đắc A La Hán. Kinh Therigà thà (Trưởng lão Ni kệ) còn ghi rất nhiều tên và các bà i kệ do các Tỳ kheo ni chứng Thánh quả sáng tác.

V- Devadatta (Ðề Bà Ðạt Ða) - những người chống đối

Mặc dầu gia công kiến tạo hạnh phúc giải thoát cho mọi người với một chủ ý tuyệt đối tinh khiết và hoà n toà n bất vụ lợi, cũng như không có một sự phân biệt nà o giữa già u nghèo, quyền quý, mạt hạng, trí thức hay u mê, Ðức Phật luôn phải đương đầu với nhiều sự đối nghịch mãnh liệt trên con đường chu du hoằng hóa. Ngà i bị chỉ trích nghiêm khắc, bị đối xử tà n tệ, chửi mắng và tấn công một cách tà n bạo. Kẻ đối nghịch là những người theo các hệ thống tôn giáo chủ trương những nghi thức dị đoan, tạo ra phong tục vô ích, có hại đến xã hội và ngăn chặn sự tiến bộ của tinh thần, hoặc là những kẻ có tham vọng thấp hèn, vị kỷ. Trong ấy, Devadatta là một điển hình lớn nhất.

Ông là con Vua Suppabuddha và Hoà ng hậu Pamità , một người cô của Ðức Phật; Công chúa Yasodharà là chị ông. Ông xuất gia cùng một lượt với Ðại đức Ananda và các thanh niên hoà ng tộc Sakya, tuy không chứng quả Thánh nà o, nhưng lại giỏi thần thông và được Vua Ajà tasattu (A Xà Thế) ủng hộ tối đa về mọi mặt. Thời gian đầu xuất gia, ông có nếp sống gương mẫu, cao thượng đến độ ngà i Sà riputta đã ca ngợi tà i đức của ông khắp Pajà gaha. Về sau, danh lợi trần thế đã là m ông thối chuyển, trở nên người sống đồi trụy, tà hạnh, tà kiến; dù vậy, ông có rất đông người ủng hộ. Khi niên thọ Ðức Phật đã cao, ông yêu cầu Ngà i giao quyền lãnh đạo Tăng già , nhưng Ðức Phật đã từ chối. Ông tìm cách xúi giục Thái tử Ajà tasattu giết vua cha là Bimbisà ra để nắm toà n quyền bính và cùng âm mưu hãm hại Ðức Phật. Sau đó, các xạ thủ được thuê để giết Ðức Phật đều được cảm hóa thà nh đệ tử. Devadatta tự thân ra tay, bằng cách đẩy một tảng đá lớn từ trên sườn núi Gijjhakuta (Linh Thứu) xuống ngay Ðức Phật khi Ngà i đi ngang qua. May thay, tảng đá ấy va và o một tảng đá khác, vỡ ra nhiều mảnh và chỉ một mảnh vụn là m chân Ngà i rỉ máu, và lương y Jìvaka (nhà giải phẫu đại tà i của thà nh Rajà gaha) đã có mặt liền sau đó. Mưu đồ bất thà nh, Devadatta lại chuốc rượu mạnh cho voi dữ Nà là gin và xua nó chạy thẳng đến ngay Ðức Phật, nhưng voi cũng bị đức từ bi của Thế Tôn cảm hóa.

Dần dần mất hết uy tín, dư luận lên tiếng mạnh mẽ, Vua Ajà tasattu bỏ rơi, Devadatta chuyển qua một mưu toan có vẻ hòa bình hơn. Ông nêu ra 5 yêu cầu đối với sự sinh hoạt của Tăng đoà n, với nội dung rằng: Tỳ kheo phải sống trọn đời trong rừng, phải sống dưới gốc cây, mặc vải vụn lượm ở nghĩa địa, sống bằng khất thực và ăn chay trọn đời. Ðức Phật đã đưa ra câu trả lời rất tự do dân chủ, không bắt buộc một cá nhân nà o phải tuân theo điều ấy.

Cuối đời không còn một ai ủng hộ, Devadatta rơi và o những ngà y đen tối. Lâm bệnh trầm kha, với lòng ăn năn vô hạn, ông mong muốn được gặp Ðức Thế Tôn lần cuối cùng, nhưng không còn kịp nữa, chỉ thốt ra câu quy y Phật và trút hơi thở sau cùng.

Tuy có một người đệ tử, một người con như vậy, nhưng Ðức Phật chỉ khuyên can mà không bao giờ chỉ trích ông. Ngà i còn thọ ký rằng, với đạo hạnh ban đầu, với lòng ăn năn khi hấp hối, Devadatta sẽ trở thà nh một vị Ðộc Giác Phật với danh hiệu Atthissara, ở một tương lai xa xôi.

VI- Những đại hộ pháp

1)- Anathapindika (Cấp Cô Ðộc):Vị thí chủ quan trọng nhất thời Ðức Phật tại tiền phải kể đến là ông Sudatta (Tu Ðạt), người Savatthi (Xá Vệ). Chuyên là m từ thiện xã hội, nuôi dưỡng chu cấp cho những người quan quả cô đơn, nên ông lại được mọi người tặng cho danh hiệu Trưởng giả Anathapindika (Cấp Cô Ðộc - giúp đỡ, trợ cấp cho những người cô đơn, hiu quạnh). Một lần có việc, ông đến thà nh Rà jagaha, nghe anh rể đang chuẩn bị hôm sau đón Ðức Phật quang lâm. Danh từ Phật - Buddha (người tỉnh giác) khiến ông cảm thấy có một sự thay đổi lạ lùng trong lòng. "Văn kỳ thinh" đã lâu, nay lại sắp được "kiến kỳ hình", nhưng không thể chờ đợi đến ngà y mai; như có một chuyện gì thôi thúc, ngay đêm khuya, ông băng rừng đến nơi Sìtavara ra mắt Ðức Phật và được cảm độ từ ấy.

Với lời thách thức nửa đùa nửa thiệt của Thái tử Jeta (Kỳ Ðà ), ông đã đem những đồng tiền và ng lót đầy mặt đất trong khu vườn của Jeta. Lòng tín thà nh của ông đã gây được lòng ngưỡng mộ của Thái tử Jeta đối với Ðức Phật. Sau đó, hiệp với những tà ng cây do Jeta cúng, ông xây dựng tinh xá Jetavana (Kỳ Viên) dâng lên Ðức Phật. Chính nơi đây, Ðức Thế Tôn trải qua 19 lần an cư kiết hạ. Phần lớn những bà i pháp cũng được hình thà nh ở ngôi tinh xá nằm ở Savatthi nà y, và nó được nhận biết nhờ qua câu kinh "Xá Vệ, Kỳ thọ, Cấp Cô Ðộc viên..." (nước Savatthi, cây của Jeta và vườn ông Anathapindika). Các bà i pháp liên quan đến hà ng cư sĩ đều do công của ông thưa hỏi. Trong một bà i pháp nói về hạnh bố thí, Ðức Phật đã dạy rằng, cúng dường chỗ ăn, chỗ ở của chư Tăng là tạo nhiều công đức; nhưng quy y Tam bảo có công đức hơn, và cao hơn là nghiêm trì ngũ giới. Công đức cao hơn giữ giới là thiền quán và từ bi tâm. Nhưng công đức tối thượng phải là phát triển tuệ giác, thể nhập chơn như, thấy được thật tướng của các pháp - Vipassanà (Minh sát tuệ), Tăng Chi IV.

Cũng từ gia đình ông trưởng giả nà y, Ðức Phật đã giảng bà i pháp phân chia 7 loại vợ trong cuộc sống kiến tạo hạnh phúc gia đình lứa đôi. Một bà i pháp rất tinh tế, thiết thực; một bà i học giáo dục đầy tâm lý cho cả xã hội ngà y nay và mai sau.

2)- Visà khà : Vị nữ thí chủ lớn nhất phải đề cập đến đầu tiên là bà Visà khà , con gái triệu phú Dhananjaya và bà Summanà Devi; ông nội bà cũng là triệu phú tên Mendaka. Bà xây cúng tinh xá Pubbasama, cũng ở Savatthi (6 mùa an cư đã diỠn ra ở đây). Là người phụ nữ được 5 điều diỠm phúc: tóc, da, xương, vóc dáng và sức khỏe tuyệt hảo, bà còn là người công, dung, ngôn, hạnh vẹn toà n, sáng suốt trong công việc thế gian cũng như trong phạm vi tinh thần đạo đức. Bà Visà khà đóng một phần quan trọng trong nhiều lĩnh vực khác nhau liên quan đến sinh hoạt Tăng đoà n. Có lần Phật dạy bà đi hòa giải những mối bất đồng giữa các Tỳ kheo ni. Ðôi lúc bà thỉnh cầu Ðức Phật khai chế một và i giới cấm cho Tăng Ni.

Cha chồng bà là triệu phú Migà ra, vốn là tín đồ thuần thà nh của Nigantha Nataputta (Ni Kiền Tử Nhã Ðề Tử), giáo chủ đạo Jain - đạo Lõa thể. Bà đã khuyến dụ cả gia đình bên chồng quy y Tam bảo và nhiều người đã chứng quả. Bà qua đời khi đã thọ 120 tuổi.

3)- Vua Pasenadi (Ba Tư Nặc): Ngà i đại vương Bimbisà ra như đã nói đến ở phần trước, và người con kế vị là Vua Ajà tasattu, sau khi cải ác tùng thiện đã trở nên một vị đại hộ pháp, một thiện tín lỗi lạc, có công hỗ trợ mọi mặt cho cuộc kết tập Tam tạng lần I. Một đại thí chủ nữa trong hà ng vua chúa phải kể đến là Vua Pasenadi, trị vì xứ Kosala (Kiều Tát La), có thủ phủ là Savatthi (Xá Vệ). Tu viện Rajakamara là do vua cho xây cúng lên Ðức Phật và đại tăng. Hoà ng hậu Malika, vợ của vua, là người khéo hướng dẫn phu quân của mình trên con đường đạo đức, quy y Tam bảo. Bà đã khuyên vua nên tham vấn với Ðức Phật để hiểu ý nghĩa 16 cơn mộng hơn là giết hại nhiều sinh mạng để tế lỠcầu an theo lời các đạo sĩ Bà La Môn.

Samyutta Nikaya (kinh TÆ°Æ¡ng Ưng) có trọn một chÆ°Æ¡ng mang tá»±a là Kosala Samyutta, là chÆ°Æ¡ng Ðức Phật giảng cho vua nghe. Trong những bà i pháp ấy, có những ý được nhấn mạnh nhÆ°: 1- Ðánh giá một người không phải là chuyện đơn giản; 2- Nên coi trọng phụ nữ nhÆ° coi trọng nam giới - Itthì hi’pi ekacciyà seyyà (Trong hà ng phụ nữ, có người còn tốt hÆ¡n nam giới). Với xã hội Ấn Ðộ thời ấy, phụ nữ không bao giờ được kính nể xứng đáng, lời nói cao quý của Ðức Phật thật là một khích lệ lớn lao cho nữ giới; 3- Không nên coi thường giới trẻ (nhÆ° Thái tá»­ còn trẻ, con rắn còn bé, ngọn lá»­a nhỏ và Tỳ kheo trẻ); tất cả đều có thể trở thà nh quan trọng, ý nghÄ©a sau nà y; 4- Chiến thắng nuôi dưỡng hận thù:

Thắng trận sanh thù oán
Bại trận niệm khổ đau
Ai bỏ thắng bỏ bại
Tịch tĩnh hưởng an lạc (Tương Ưng VII)

VII- Ðộ những người cùng đinh, mạt hạng

Ðạo từ bi giải thoát mở rộng cho tất cả mọi người, không phân biệt già u sang và đẳng cấp xã hội. Một sát nhân như Angulimà la, một dâm nữ như Ambapali, nếu quay về với con đường đạo cũng có thể chứng Thánh quả, như kinh đã ghi lại như sau:

1)- Angulimà la (Vô Não): Có tên là Ahimsaka (người vô tội), con của một quốc sư xứ Kosala, và là một đệ tử lỗi lạc, thân tín của một danh sư ở Trung tâm Giáo dục Taxila nổi tiếng, nhưng do vì lòng ganh tỵ của đồng môn khiến thầy dạy đã hiểu lầm ông và buộc ông phải dâng lên 1.000 ngón tay út để là m lỠcầu pháp.

Ông trở nên là một hiểm họa, một bóng đen thần chết bao trùm lên đất nước Kosala. Sợ quạ ăn những ngón tay kiếm được, ông đà nh đeo và o cổ nên có hỗn danh là Angulimà la (vòng hoa bằng ngón tay). Ðức Phật là người thứ 1.000 mà ông định sát hại để tròn đủ vòng hoa mà ông thầy yêu cầu. Ông như bừng cơn mơ sát nhân hãi hùng khi nghe người ông đang cố sức rượt đuổi mà không sao đến gần được, thốt lên rằng: "Nà y Angulimà la, chính ngươi mới phải dừng lại, còn Như Lai đã dừng lại lâu rồi". Ông quăng dao tội lỗi và được xuất gia bởi nhân duyên đó. Bởi tội ác gây ra, ông trở thà nh một Tỳ kheo luôn bị chửi bới, đánh đập, ném đá ở mọi nơi. Với ông, chuyện đầu cổ tay chân mang nhiều thương tích, máu chảy đầy mình là chuyện cơm bữa. Với tâm ăn năn sám hối cùng với sự nỗ lực tinh tấn thiền định, ông đắc quả A La Hán sau đó.

2)- Ambapà li (Liên Hoa Sắc): Trường hợp kỹ nữ Ambapà li nổi danh tà i sắc của thà nh Vesali là một điển hình khác của sự hóa độ vô phân biệt mà Ðức Thế Tôn đang là m.

Trên đường đi Kusinara (Câu Thi Na) để nhập Niết bà n, Ðức Phật dừng chân ở vườn xoà i của cô gái giang hồ nà y. Nghe tin, cô liền đến thỉnh Ðức Phật và đại chúng về nhà để được cúng dường, dù các nhà quý tộc Licchavi (Lê Xa) đề nghị đền bù cho cô một số tiền rất lớn để họ có đặc ân là m điều nà y. Cô phát tâm cúng vườn xoà i cho đại tăng, xin xuất gia; và sau sự gia công chuyên cần, cô đạt Thánh quả.

"Như cơn gió lốc thổi dồn các thứ lá lại một chỗ, Ðức Cù Ðà m giáo hóa tất cả. Trí thức-ngu si, vương giả-bần cùng, nghèo hèn-già u sang, già cả-niên thiếu, đà n bà -đà n ông, kẻ ác-người thiện, tất cả và hết thảy, Ðức Cù Ðà m đều mang và o giáo pháp và xem như nhau. Ðạo của Ðức Cù Ðà m là đạo bình đẳng, không phân biệt vậy" (kinh Ðại Báo Ân).

Thật không có lời tán dương nà o nói hết được sự vô biên của lòng từ bi, sự bình đẳng trong con đường giáo hóa của Ðức Bổn Sư.

VIII- Ðức Phật tuyên bố nhập Niết bà n

Ðức Phật là một nhân vật phi thường, tuy nhiên còn mang thân ngũ uẩn là còn chịu sự hoại diệt của định luật vô thường.

Khi 80 tuổi, thấy niên cao sức yếu, con đường giáo hóa đã viên mãn, Ðức Thế Tôn quyết định nhập Niết bà n tại một là ng mạc xa xôi, hẻo lánh là Kusinà rà (cách Patna, thủ phủ tiểu bang Bihar ngà y nay 180 dặm - khoảng 300 cây số - về hướng Bắc), mà không phải ở những đô thị lớn như Savatthi hay Rà jagaha.

Trong thời gian cuối cùng còn lưu lại Magadha, Ðức Phật đã giảng cho đại thần của Ajà tavattu nghe 7 điều kiện thịnh suy của một quốc gia, khi ông nà y tham vấn Thế Tôn về việc chinh phục nước Cộng hòa Vajjian (Bạt Kỳ). Nhân đó, Ðức Phật cũng giảng 7 yếu tố thịnh suy của Giáo hội.

Rời Rà jagaha, Ðức Phật đi về Ambalatthika, và đến Nà landà , rồi qua Pà taligà ma; nhân Ðức Phật đến viếng nơi nà y, dân chúng đặt tên cổng thà nh là Gotama. Từ đó, Ðức Phật vượt sông Hằng và hướng về Kotigà ma đến là ng Nà dika và sau đó đi về Vesà li, nhập Niết bà n cuối cùng tại đây.

Mỗi nơi chốn Ngà i đi qua đều có dấu ấn của sự tế độ mọi người.

Trong năm nà y, Ðức Phật đã tuyên bố giữa đại tăng: "Nà y Ananda, Giáo hội các đệ tử còn mong mỏi gì nữa ở Như Lai ? Như Lai đã truyền dạy giáo pháp không có sự phân biệt nà o giữa giáo lý bí truyền và giáo lý công truyền. Về chơn lý, Như Lai không bao giờ có bà n tay nắm lại của một ông thầy...". Và Ngà i đã dạy rằng không nên nghĩ là có một ai phải lãnh đạo Giáo hội và Giáo hội phải tùy thuộc một ai; mà mỗi cá nhân phải là một Giáo hội, một hiện thân của giáo pháp chân chánh.

Ngà i tiếp lời: "... Như Lai đã già yếu, gần đến ngà y lìa trần. Như Lai đã 80 tuổi, không khác nà o cỗ xe quá cũ kỹ phải cần có những sợi dây để cột lại các bộ phận, giữ nó khỏi rời ra...". Và Ngà i lại kêu gọi sự nỗ lực tinh tấn, giác tỉnh chánh niệm, khước từ mọi tham ái thế gian, quán niệm Bốn niệm xứ (2)... của các Tỳ kheo. Ngà i nói thêm rằng: "Các ông hãy xem chính mình là hải đảo của mình, chính mình là nơi nương tựa của mình, không nên nương tựa bên ngoà i. Hãy xem giáo pháp là hải đảo của các ông, giáo pháp như chỗ nương tựa, không nên nương tựa bên ngoà i". Ngà i lại đặc biệt nhấn mạnh tầm quan trọng của nỗ lực cá nhân.

Mặc dầu tuổi cao sức yếu, Ðức Phật luôn vận dụng mọi cơ hội để khuyên dạy các Tỳ kheo bằng nhiều phương thức khác nhau.

Ở Cà palà , Ðức Thế Tôn tuyên bố 3 tháng sau nhập Niết bà n.

Trước đây, Ðức Thế Tôn đã tạo cơ hội cho Ananda thỉnh cầu sự trụ thế lâu dà i hơn nữa của Ngà i, nhưng Ananda đã vô tình bỏ qua; giờ nghe Ðức Phật tuyên bố như vậy, Ngà i liền khẩn cầu nhưng bị từ chối.

Trước khi cùng Ananda đi về Mahà vana, Ðức Phật đã giảng cho đại chúng nghe về tính cách vô thường của cuộc sống khi thấy họ quá ư sầu não.

Triệu tập Tăng chúng quanh thà nh Vesà li, Ðức Phật nói lời cuối cùng và đưa mắt nhìn thà nh phố nà y lần chót và đi về Kusinara. Trên đường đi, Ngà i dừng lại nhiều nơi để hóa độ kẻ hữu duyên. Ở Pava, người thợ rèn Cunda (Thuần Ðà ) cúng dường cho Ðức Phật món sùkasamaddhara (nấm rừng), Ngà i hoan hỷ nhận lãnh và dặn kỹ nên chôn phần còn lại. Sau bữa cơm nà y, Ðức Phật bị kiết lỵ rất nặng. Với tinh thần bình thản, Ngà i nói những lời chúc phúc để trấn an và thanh minh cho Cunda và từ giã đi về Kusinara cách Pava 6 dặm (khoảng 9 cây số), nơi có dòng tiểu vương của bộ tộc Malla ở.

Ðến nơi, giữa hai tà ng cây sala, Ngà i nằm tĩnh lặng, nghiêng mình về hông mặt, chân trái để trên chân phải duỗi thẳng, đầu quay về hướng Bắc.

Cây sala trổ bông trái mùa như để cúng dường cho ngà y đại tang. Mọi người mọi cách biểu hiện sự kính lỠ. Ðức Phật lại dạy cách tỏ lòng kính ngưỡng và tôn sùng Ðức Thế Tôn là hãy tuân thủ giáo pháp, tinh tấn tu hà nh, phẩm hạnh trang nghiêm.

Kế đó, Ngà i đề cập đến 4 Thánh tích (nơi Ðản sanh, Thà nh đạo, Chuyển pháp luân lần đầu tiên và nơi Nhập diệt) liên quan đến đời sống của một Ðức Phật, nếu với lòng thà nh kính chiêm bái sẽ được nhiều lợi lạc.

Sau khi độ cho tu sĩ ngoại đạo Subhadda và đây là người đệ tử sau cùng, Ðức Thế Tôn bảo Ananda báo cho dân chúng Malla biết rằng Ngà i sẽ nhập Niết bà n và o canh cuối đêm nay, cũng như căn dặn Ananda không nên bận tâm với việc phải là m vẻ vang long trọng đối với nhục thể của Như Lai, mà hãy tận lực tinh tấn để chu toà n hạnh phúc cho chính mình.

Ðược tin qua hà ng nước mắt rà n rụa của Tôn giả Ananda, dân chúng Malla thà nh Kusinara tấp nập kéo về quây quần quỳ bên Ðức Phật, cùng rừng cây sala chứng kiến giây phút thiêng liêng duy nhất trong đời và nghe những lời dạy sau rốt của Ðức Bổn Sư: "Nà y Ananda, đừng nghĩ rằng chỉ còn lại giáo pháp cao cả mà không còn bậc Ðạo sư nữa. Pháp và luật mà ta đã dạy bảo, đó là Ðạo sư của các ông. Nà y Ananda, Tăng chúng nếu muốn, có thể bỏ các giới luật phụ và nhỏ, sau khi Như Lai nhập diệt. Có một nghi ngờ, thắc mắc, phân vân gì liên quan đến Phật Pháp Tăng, đến đạo, đến phương pháp, hãy hỏi đi, đừng để sau nà y hối tiếc". Ðức Thế Tôn nói như vậy ba lần, nhưng cả đại chúng đều im lặng.

Và , Ðức Ðạo Sư đã khuyến tấn các đệ tử câu cuối cùng: "Hỡi các đệ tử, Như Lai khuyên các con, các pháp hữu vi đều vô thường, hãy tận lực, liên tục chuyên cần". Ðó là di huấn tối hậu của Ðức Thế Tôn.

Thế rồi Ðức Bổn Sư yên lặng nhập và xuất Sơ thiền. Lần lượt Nhị thiền v.v... đến nhập và xuất Diệt thọ tưởng định. Ngà i lại nhập và xuất Phi tưởng phi phi tưởng xứ định và lần lượt ngược trở lại đến nhập và xuất Sơ thiền. Và khi nhập và xuất lần thứ hai ra khỏi Tứ thiền, Ðức Thế Tôn đã nhập Vô dư Niết bà n.

Kim thân của Ðức Phật được đưa đến Makutabandhana để cho mọi người chiêm bái, và sau 7 ngà y được cử hà nh lỠtrà tỳ dưới sự tổ chức của ngà i Maha Kassapa. Xá lợi được chia là m 8 phần theo thỏa thuận của cuộc họp do ngà i Maha Kassapa, đại vương Ajà tasattu và ông Dona đứng chủ trì và phân phối cho 8 quốc gia lớn nhỏ cùng dân tộc Malla, xây tháp tôn thờ. Ông Dona xin được thờ phụng cái bình đựng xá lợi khi vừa thiêu xong. Những người Maurya ở Pipphalirana vì đến chậm, xin được lấy tro tà n của già n hỏa để dựng tháp mà lỠbái.

Hình dáng của Như Lai khuất dạng từ đây. Con đường hoằng pháp lợi sanh của Ðức Phật kéo dà i hơn 45 năm. Từ lúc thà nh đạo cho đến lúc nhập Niết bà n, Ngà i không ngừng phục vụ chúng sanh bằng hai lối đời sống của chính bản thân và những lời dạy. Suốt cả con đường, đôi lúc đi một mình, lắm khi cùng đại chúng, từ là ng mạc, rừng núi đến thung lũng đồi cao, ở xã thôn nghèo khổ đến phố tứ phồn hoa, Ngà i đều có mặt và đưa tất cả trở về với giáo pháp chơn như, giáo pháp của từ bi, tự do, dân chủ, bình đẳng, giải thoát.

C- Kết luận

Với sự hy sinh cao cả, lòng từ bi rộng lớn và một ý chí độ sanh dũng mãnh của Ðức Phật, ta có thể tán dương hay quan niệm Ngà i là vĩ nhân trên tất cả những vĩ nhân, siêu nhân đứng trên mọi siêu nhân. Nhưng lời tán dương, việc là m tôn vinh, kính ngưỡng Ðức Phật đúng đắn nhất, ý nghĩa nhất phải là như lời dặn dò của Bổn Sư trước lúc Ngà i ly trần: "Nà y Ananda, không nên tôn trọng, đảnh lỠ, tán thán, quý mến Như Lai theo cách như vậy. Bất cứ Tỳ kheo, Tỳ kheo ni, Ưu bà tắc, Ưu bà di nà o sống đúng với chánh pháp, tự mình ứng xử hợp với đạo, có hà nh động chân chánh, thì chính người đó, tôn trọng, đảnh lỠ, tán thán, quý mến Như Lai một cách tốt đẹp nhất"./.

* Chú thích:

(1) Thất thánh tà i: Gia tà i của bậc Thánh, gồm có: 1- Tín (đức tin, lòng chánh tín); 2- Giới (giới luật); 3- Tà m (lòng tự hổ thẹn); 4- Quí (biết xấu hổ với người); 5- Ða văn (nghe nhiều, biết rộng); 6- Trí tuệ; 7- Xả ly (sự từ bỏ tham, sân, si).

(2) Tứ niệm xứ: 4 đối tượng thiền quán, gồm: 1- Thân thể; 2- Cảm thọ; 3- Tâm thức; 4- Pháp.

-oOo-

[^]

-oOo-

Bà i trước | Mục lục | Bà i kế