中 阿 含 經 KINH TRUNG A HÀM Hán Dịch: Phật Ðà Da Xá & Trúc Phật Niệm, Việt Dịch & Hiệu Chú: Thích Tuệ Sỹ

11. PHẨM ÐẠI

134. KINH THÍCH VẤN^[1]

Tôi nghe như vầy:

Một thời Đức Phật du hóa tại phía Đông thà nh Vương xá, nước Ma-kiệt-đà , trong động đá Nhân-đà -la, trên núi Bệ-đà -đề, phía Bắc thôn Nại lâm[02].

Bấy giờ Thiên Vương Thích[03] nghe Phật du hóa tại phía Đông thà nh Vương xá, nước Ma-kiệt-đà , trong động Nhân-đà -la, trên núi Bệ-đà -đề, phía Bắc thôn Nại lâm. Khi ấy, Thiên Vương Thích bảo Ngũ Kết nhạc tử[04] rằng:

“Ta nghe Đức Thế Tôn du hóa tại phía Đông thà nh Vương xá, nước Ma-kiệt-đà , trong động Nhân-đà -la, trên núi Bệ-đà -đề, phía Bắc thôn Nại lâm. Nà y Ngũ Kết, ngươi hãy cùng ta đến yết kiến Đức Thế Tôn”.

Ngũ Kết nhạc tử thưa rằng:

“Xin vâng.”

Rồi thì, Ngũ kết nhạc tử ôm đà n lưu ly[05] cùng đi theo Thiên Vương Thích. Chư Thiên ở Tam thập tam thiên nghe Thiên Vương Thích rất khát khao muốn gặp Phật, chư Thiên Tam thập tam thiên cũng theo hầu Thiên vương mà đi. Bấy giờ trong khoảnh khắc, nhanh như lực sĩ co duỗi cánh tay, Thiên Vương Thích cùng chư Thiên Tam thập tam và Ngũ Kết biến mất khỏi cõi trời Tam thập tam, đã hiện đến phía Đông thà nh Vương xá, nước Ma-kiệt-đà , trên núi Bệ-đà -đề, phía Bắc thôn Nại lâm, cách động đá không xa.

Lúc bấy giờ núi Bệ-đà -đề hà o quang chiếu sáng rực rỡ như lửa cháy. Nhân dân ở chung quanh núi thấy vậy nghĩ rằng: “Núi Bệ-đà -đề bị lửa đốt cháy khắp nơi.”

Khi ấy Thiên Vương Thích sau khi đã đứng xuống tại một nơi, bảo rằng:

“Nà y Ngũ Kết, Đức Thế Tôn là như vậy. Ngà i ở trong rừng vắng, trong rừng sâu, dưới gốc cây, thích ở trên sườn núi cao, vắng bặt không tiếng động, xa lánh, không có sự dữ, không có bóng người, tùy thuận mà tĩnh tọa, có đại oai đức; cùng với chư Thiên, ưa thích đời sống xa lánh, tĩnh tọa ấy, đời sống an ổn khoái lạc ấy. Chúng ta chưa thông báo trước, không nên tự tiện bước tới. Nà y Ngũ Kết, ngươi hãy đi đến thông báo trước, sau đó chúng ta mới bước tới.”

Ngũ kết thưa rằng:

“Xin vâng lời.”

Ngũ Kết sau khi vâng lời dạy của Thiên Vương Thích, liền ôm đà n lưu ly đi trước, đến động đá Nhân-đà -la, rồi nghĩ rằng: “Hãy ở nơi nà y, cách Phật không gần cũng không xa, để Phật biết được và nghe được âm thanh của ta.”.

Khi đã đến đứng ở nơi kia, Ngũ Kết gảy đà n và hát lên những bà i tụng nói về tình yêu, nói về rồng, nói về Sa-môn, nói về A-la-hán[06]:

Hiền nương ơi[07]!

Ta kính lỠphụ mẫu nà ng;

Mặt trăng và Đam-phù-lâu[08];

Đã sanh nà ng thù diệu,

Gây hoan lạc lòng ta.

Như nóng cầu gió mát;

Như khát cầu nước lạnh;

Như vậy, ta yêu nà ng,

Như La-hán yêu Pháp.

Như dòng nước, khó giữ!

Lụy tình cũng như vậy.

Đời đời mong sống chung,

Như cúng dường Vô Trước.

Ao nước trong, vừa mát;

Dưới đáy có cát và ng[09];

Như voi chúa[10] nóng bức,

Xuống ao tắm mặc tình.

Như voi bị móc câu

Lòng ta bị nà ng khuất

Hà nh động nà ng không hay

Yểu điệu, chưa được nà ng.

Tâm ý ta hoà n toà n lệ thuộc,

Và phiền oan đã đốt cháy tim;

Và vì vậy không còn hoan lạc,

Như một người đi và o hang hùm.

Như Thích tử tư duy thiền tọa,

Hằng vui say trong sự nhất tâm.

Như Mâu-ni đạt thà nh giác ngộ [11];

Cũng diệu tịnh như ta được nà ng.

Như niềm vui Đại thánh Mâu-ni[12]

Do chứng đắc viên toà n giác đạo.

Niềm vui ta cũng ở nơi kia,

Bằng khao khát được nà ng hội tụ

Như người bệnh mong cầu phương dược;

Như đói ăn hoà i niệm thức ăn;

Æ i Hiền nữ, mong lòng ta tắt,

Như nước rưới cho ngọn lửa tà n.

Nếu ta có hà nh vi tạo phước,

Như cúng dường La-hán chân nhân[13];

Thọ báo ấy tức thà nh tịnh diệu,

Ta mong cùng Hiền nữ sống chung.

Ta ước nguyện bên nà ng vĩnh kiếp;

Không xa nà ng sống lẻ đơn thân.

Và ta hẹn theo nà ng được chết,

Không mong gì cách biệt ly sanh.

Ôi, Thiên đế cho tôi lời nguyện,

Bậc tôn cao Tam thập tam thiên!

Ôi Đại Thánh, trên đời tối thượng,

Biết cho tôi lời nguyện vững bền.

Kính lỠĐấng Hùng Lực,

Tối thượng giữa nhân gian,

Dứt trừ gai ái dục,

Con lạy Đấng Nhật Thân[14].

Bấy giờ, Đức Thế Tôn từ tam-muội dậy, tán thán Ngũ Kết Nhạc tử:

“Là nh thay! Là nh thay! Ngũ Kết, giọng ca của ngươi cùng với tiếng đà n hòa điệu; tiếng đà n và giọng ca hòa điệu. Giọng ca không đi ngoà i tiếng đà n; tiếng đà n không đi ngoà i giọng ca. Nà y Ngũ Kết, ngươi nhớ lại ngà y xưa, ngươi có ca tụng bà i kệ liên quan đến tình yêu, liên quan đến rồng, liên quan đến Sa-môn, liên quan đến La-hán nà y chăng?”

Ngũ Kết thưa rằng:

“Bạch Thế Tôn, mong Đại Tiên Nhân[15] tự biết cho. Bạch Đại Tiên Nhân, ngà y xưa, khi Thế Tôn mới chứng đắc giác đạo, ở tại Uất-bệ-la[16], bên bờ sông Ni-liên-thiền[17], dưới gốc cây A-xà -hòa-la-ni-câu-loại[18]. Bấy giờ con gái của Nhạc vương Đam-phù-lâu[19], tên là Hiền Nguyệt Sắc[20] và có một thiên thần tên là Kết, con trai của Ma-đâu-lệ, người đánh xe[21], yêu người con gái kia.

“Bạch Đại Tiên Nhân, vị ấy trong lúc đang yêu người con gái ấy, con cũng yêu người con gái ấy. Nhưng, bạch Đại Tiên Nhân, khi con yêu người con gái ấy mà cuối cùng không được. Bấy giờ con đứng sau người con gái ấy mà ngâm bà i kệ liên quan đến tình yêu, liên quan đến rồng, liên quan đến Sa-môn, liên quan đến La-hán nà y.

“Bạch Đại Tiên Nhân, khi con ngâm bà i kệ nà y, người con gái ấy quay nhìn lại, hân hoan cười nụ và nói với con rằng: ‘Ngũ Kết, tôi chưa được thấy Phật Thế Tôn kia, nhưng tôi nghe từ các vị trời Tam thập tam nói rằng: ‘Đức Thế Tôn kia là Như Lai, là Vô Sở Trước, Đẳng Chánh Giác, Minh Hạnh Thà nh Tựu Tựu, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Đạo Pháp Ngự, Thiên Nhân Sư, Phật, Chúng Hựu’. Nà y Ngũ Kết, nếu anh đã từng nhiều lần ca ngợi Đức Thế Tôn, vậy anh có thể cùng với tôi đồng thờ kính Đấng Đại Tiên Nhân’. Con chỉ gặp gỡ nà ng được một lần duy nhất, từ đó về sau không còn thấy lại.”

Bấy giờ Thiên Vương Thích nghĩ rằng: “Ngũ Kết nhạc tử đã là m cho Thế Tôn ra khỏi thiền định, thông báo ta với Đức Thiện Thệ.” Rồi thì, Thiên Vương Thích nói:

“Ngũ Kết, ngươi hãy đến nơi ấy, thay mặt ta đảnh lỠsát chân Phật mà thăm hỏi Đức Thế Tôn rằng: ‘Thánh thể có khỏe mạnh, an ổn khoái lạc, không bệnh, đi đứng thoải mái, khí lực bình thường chăng? Bạch Đại Tiên Nhân, Thiên Vương Thích và chư Thiên ở Tam thập tam muốn đến yết kiến Thế Tôn’.”

Ngũ kết thưa:

“Xin vâng.”

Khi đó, Ngũ Kết bỏ đà n lưu ly xuống, chắp tay hướng về Phật, bạch rằng:

“Bạch Thế Tôn! Kính Đại Tiên Nhân! Thiên Vương Thích xin cúi đầu dưới chân Phật, thăm hỏi Thế Tôn rằng: ‘Thánh thể có khỏe mạnh, an ổn khoái lạc, không bệnh, đi đứng thoải mái, khí lực bình thường chăng? Bạch Đại Tiên Nhân, Thiên Vương Thích và chư Thiên ở Tam thập tam muốn đến yết kiến Thế Tôn’.”

Bấy giờ Đức Thế Tôn bảo rằng:

“Nà y Ngũ Kết, mong cho Thiên Vương Thích được an ổn khoái lạc. Chư Thiên, loà i người, A-tu-la, Kiền-thát-bà , La-sát và tất cả các loà i chúng sanh khác đều được an ổn, khoái lạc. Nà y Ngũ Kết, Thiên Vương Thích có muốn đến yết kiến Ta, vậy xin cứ tùy ý.”

Ngũ Kết nghe Phật dạy xong, khéo léo thọ trì, đảnh lỠchân Phật, nhiỠu quanh ba vòng rồi lui ra, trở về đến chỗ Thiên Vương Thích thưa rằng:

“Tâu Thiên vương, tôi đã bạch với Thế Tôn. Thế Tôn nay đang đợi Thiên vương. Mong Thiên vương nên tự biết thời.”

Bấy giờ, Thiên Vương Thích cùng chư Thiên Tam thập tam và Ngũ kết nhạc tử đi đến chỗ Phật. Khi ấy, Thiên Vương Thích cúi đầu sát chân Phật, ba lần tự xưng danh tánh rằng:

“Bạch Đại Tiên Nhân! Con là Thiên Vương Thích! Con là Thiên Vương Thích!”

Đức Thế Tôn bảo:

“Quả thật vậy! Quả thật vậy. Nà y Câu-dực[22], ngươi chính là Thiên Vương Thích.”

Thiên Vương Thích ba lần tự xưng danh tánh, đảnh lỠchân Phật rồi đứng sang một bên. Khi ấy, Thiên Vương Thích thưa rằng:

“Bạch Đại Tiên Nhân, con nên ngồi cách Thế Tôn xa hay gần?”Đức Thế Tôn dạy:

“Ngươi hãy ngồi gần ta. Vì sao? Vì người có hà ng chư Thiên quyến thuộc đông vậy.”

Rồi Thiên Vương Thích đảnh lỠchân Phật và ngồi sang một bên. Chư Thiên Tam thập tam và Ngũ Kết nhạc tử cũng đảnh lỠchân Phật rồi ngồi sang một bên. Lúc ấy động Nhân-đà -la bỗng nhiên rộng lớn. Vì sao? Vì do oai thần của Phật và oai đức của chư Thiên vậy.

Thiên Vương Thích sau khi ngồi xuống, thưa rằng:

“Bạch Đại Tiên Nhân, đã từ lâu con muốn đến yết kiến Thế Tôn, muốn thưa hỏi về giáo pháp. Bạch Đại Tiên Nhân, xưa kia, một thời Đức Thế Tôn du hóa tại nước Xá-vệ, trong một vách đá[23]. Bạch Đại Tiên Nhân, lúc đó con có việc riêng, cùng với chư Thiên Tam thập tam đi xe ngà n voi[24] đến nhà của đại vương Bệ-Sa-môn[25]; Bệ-sa-môn đại vương gia có người thiếp tên là Bà n-xà -na[26].

“Lúc bấy giờ Thế Tôn đang nhập định, im lặng tịch nhiên. Người thiếp kia chắp tay đảnh lỠdưới chân Đức Thế Tôn. Bạch Đại Tiên Nhân, con nói với Bà n-xà -na rằng: ‘Nà y hiền muội, nay không phải lúc ta đến yết kiến Thế Tôn. Thế Tôn đang nhập định. Nếu khi nà o Thế Tôn xuất định, hiền muội hãy thay mặt ta đảnh lỠThế Tôn và hỏi thăm Thánh thể của Thế Tôn có khỏe mạnh, an ổn, khoái lạc, không bệnh, đi đứng thoải mái, khí lực bình thường không nói như vầy: ‘Bạch Đại Tiên Nhân, Thiên Vương Thích đảnh lỠchân Phật và thăm hỏi rằng: ‘Thế Tôn có khỏe mạnh, an ổn, khoái lạc, không bệnh, đi đứng thoải mái, khí lực bình thường không?’ Bạch Đại Tiên Nhân, cô em ấy có thay mặt con đảnh lỠchân Phật và thăm hỏi Thế Tôn, Thế Tôn có nhớ chăng?”

Đức Thế Tôn bảo:

“Nà y Câu-dực, cô em ấy có thay mặt ngươi đảnh lỠvà cũng nói lại ý ngươi muốn thăm hỏi. Ta có nhớ việc ấy. Nà y Câu-dực, khi người đi, Ta nghe tiếng xe lăn mà xuất định.”

“Bạch Thế Tôn, ngà y xưa con có nghe rằng, khi Đức Như Lai, Bậc Vô Sở Trước, Đẳng Chánh Giác, Minh Hạnh Thà nh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Đạo Pháp Ngự, Thiên Nhân Sư, Phật, Chúng Hựu xuất hiện ở đời thì thiên chúng được hưng thịnh mà A-tu-la bị giảm thiểu.

“Bạch Đại Tiên Nhân, chính mắt con trông thấy Tỳ-kheo đệ tử Thế Tôn theo Phật tu hà nh phạm hạnh, xả dục, ly dục. Khi thân hoại mạng chung được đến cõi an là nh, sanh lên trời.

“Bạch Đại Tiên Nhân, Thích nữ Cù-tỳ[27] là đệ tử của Thế Tôn cũng theo Thế Tôn tu tập phạm hạnh, ghê tởm thân nữ, ái lạc thân nam, chuyển thân nữ thà nh thân nam, xả dục, ly dục, khi thân hoại mạng chung được sanh đến cõi Tam thập tam thiên là m con của con. Nà ng đã thọ sanh rồi, chư Thiên thảy đều biết, Cù-bà thiên tử[28], có đại như ý túc, có đại oai đức, có đại phước hựu, có đại oai thần.

“Bạch Đại Tiên Nhân, con lại thấy có ba vị Tỳ-kheo đệ tử Thế Tôn cũng theo Thế Tôn tu tập phạm hạnh, nhưng không xả ly dục, khi thân hoại mạng chung chúng sanh và o trong Kỹ nhạc cung[29] thấp kém. Họ đã thọ sanh rồi, ngà y ngà y đến Tam thập tam thiên cùng chư Thiên hầu hạ Cù-bà thiên tử. Thiên tử thấy chúng liền nói bà i kệ:

Pháp nhãn Ưu-bà -di[30],

Tôi vốn tên Cù-tì,

Phụng kính Phật và pháp,

Tịnh ý thờ Tăng-già .

Tôi đã nhờ ân Phật,

Thích tử phước đức lớn,

Diệu sanh Tam thập tam,

Thiên tử, mọi người biết.

Biết người vốn Tỳ-kheo,

Sanh là m thần kỹ nhạc;

Chắp tay đứng trước mặt

Cù-bà nói kệ cho.

Vốn con Đức Cù-đà m;

Khi tôi ở nhân gian,

Nhà ta các ngươi đến;

Ẩm thực tôi cúng dường.

Ngươi vốn cùng bậc Thánh

Hà nh vô thượng phạm hạnh;

Nay lại để người sai,

Thường nhật kính phụng trời.

Xưa tôi hầu hạ người,

Cùng nghe Thánh diệu pháp.

Được tín, thà nh tựu giới;

Khéo sanh cõi trời nà y.

Người vốn được thờ phụng,

Hà nh vô thượng phạm hạnh.

Nay lại để người sai

Thường nhật kính phụng trời.

Mặt mà y người là gì?

Phật pháp đã thọ trì,

Quay lưng, không hướng Pháp,

Pháp nội tâm chứng tri[31],

Thánh nhãn đã dạy rõ[32].

Tôi xưa hầu các vị;

Nay nhạc thần thấp kém;

Tự theo phi pháp hà nh,

Tự sanh chỗ phi pháp.

Ta sống đời tại gia;

Nay xem thắng đức ta,

Chuyển nữ thà nh thiên tử,

Thọ ngũ dục tự do.

Con Cù-đà m bị mắng,

Buồn nản, khen Cù-đà m[33]:

Ta[34] nay hãy tiến hà nh;

Thiên tử nói thật đúng.

Hai trong số cần hà nh,

Nhớ pháp luật Cù-đà m,

Biết dục là tai họa,

Bèn xả ly dục tham.

Chúng bị dục trói chặt,

Tức xả ly được liền.

Như voi bứt dây xích,

Vượt Tam thập tam thiên.

Nhân-đà -la, Thiên, Phạm,

Tất cả đều đến nhóm.

Họ liền vượt chỗ ngồi,

Hùng mãnh xả trần dục.

Đế Thích thấy chúng phiền[35];

Thắng Thiên[36], trời trên trời.

Chúng vốn sanh hạ tiện,

Nay vượt Tam tam thiên.

Ưu phiền, rồi tấm tắc[37].

Cù-bà nói sau hết:

Loà i người có Đại Giác,

Đấng Mâu-ni thắng dục[38].

Con Ngà i do lãng quên,

Bị quở trách, lại được.

Một trong ba vị kia

Sanh trong thần kỹ nhạc.

Hai vị chánh đạo thà nh

Tại trời, vui định căn.

Ngươi nói pháp như vầy;

Đệ tử không mê hoặc,

Vượt lậu, đoạn tà nghi,

LỠPhật, thắng phục căn[39].

Bởi vì tỏ các pháp,

Hai vị được tiến thăng.

Từ chỗ tiến thăng ấy

Sanh lên trời Phạm thiên.

Chúng con biết pháp ấy

Nên đến đây, Đại Tiên!”

Bấy giờ Đức Thế Tôn nghĩ rằng: “Vị Quỷ[40] nà y không bao giờ dua nịnh, dối trá, không huyỠn hoặc, chất trực. Nếu có hỏi tất là muốn biết, chứ không phải muốn xúc nhiỠu. Những điều vị nà y muốn hỏi cũng vậy. Ta hãy nói A-tỳ-đà m thậm thâm.”

Đức Thế Tôn biết như thế rồi, Ngà i liền nói bà i kệ cho Thiên Vương Thích:

Vì an lạc đời nà y,

Và an lạc đời sau,

Câu-dực tùy ý hỏi,

Theo những điều sở thích.

Điều nà y hay điều kia,

Ta quyết đoán hết thảy.

Thế Tôn đã nghe cho

Nhật Thiên cầu đạo nghĩa,

Tại nước Ma-kiệt-đÃ

Hiền Bà -sa-bà hỏi[41].

Bấy giờ Thiên Vương Thích thưa rằng:

“Bạch Thế Tôn, các loại trời, người, A-tu-la, Kiền-đạt-hòa, La-sát và các chủng loại khác[42], mỗi mỗi có bao nhiêu kết sử[43]?”

Đức Thế Tôn nghe xong, đáp:

“Nà y Câu-dực, các loại trời, người, A-tu-la, Kiền đạt hòa, La-sát và các chủng loại khác, mỗi mỗi đều có hai kết là bỏn sẻn và ganh tị[44]. Mỗi chủng loại ấy đều nghĩ rằng: ‘Mong sao ta không gậy[45], không kết, không oán, không nhuế, không tranh, không đấu, không khổ, sống trong an lạc[46].’ Chúng tuy nghĩ như vậy, nhưng vẫn có gậy, có kết, có oán, có nhuế, có tranh, có đấu, có khổ mà không sống trong sự an lạc.”

Thiên Vương Thích nghe thế, thưa rằng:

“Thật sự như vậy, bạch Thế Tôn! Thật sự như vậy, bạch Thiện Thệ! Thật sự như vậy, bạch Đại Tiên Nhân, các loà i trời, người, A-tu-la, Kiền đạt hòa, La-sát và các chủng loại khác, mỗi mỗi đều có hai kiết sử. Chúng nghĩ rằng: ‘Mong sao ta không gậy, không kết, không oán, không nhuế, không tranh, không đấu, không khổ, mà sống trong sự an lạc’. Chúng tuy nghĩ như vậy, nhưng vẫn có gậy, có kết, có oán, có nhuế, có tranh, có đấu, có khổ mà không sống trong sự an lạc. Thật sự như vậy, bạch Thế Tôn! Thật sự như vậy, bạch Thiện Thệ! Thật sự như vậy, bạch Đại Tiên Nhân. Đúng như pháp mà Phật đã nói, con đã biết. Con đã đoạn trừ nghi hoặc, không còn do dự, do nghe những điều Phật dạy.”

Thiên Vương Thích sau khi nghe những điều Phật nói, hoan hỷ phụng hà nh; rồi lại hỏi:

“Bạch Đại Tiên Nhân, bỏn sẻn, ganh tị do nhân gì duyên gì, từ đâu sanh ra, do đâu mà có? Lại do nhân gì, duyên gì mà không có bỏn sẻn và ganh tị?”

Thế Tôn đáp rằng:

“Nà y Câu-dực, bỏn sẻn và ganh tị nhân nơi yêu và không yêu[47], duyên nơi yêu và không yêu; từ nơi yêu và không yêu sanh ra; do yêu và không yêu mà có. Nếu không có yêu, và không yêu thì không có bỏn sẻn và ganh tị vậy.”

Thiên Vương Thích nghe xong, thưa rằng:

“Thật sự như vậy, bạch Thế Tôn! Thật sự như vậy, bạch Thiện Thệ! Thật sự như vậy, bạch Đại Tiên Nhân. Bỏn sẻn và ganh tị nhân nơi yêu và không yêu, duyên nơi yêu và không yêu; từ nơi yêu và không yêu sanh ra; do yêu và không yêu mà có. Nếu không có yêu, và không yêu thì không có bỏn sẻn và ganh tị. Thật sự như vậy, bạch Thế Tôn! Thật sự như vậy, bạch Thiện Thệ! Thật sự như vậy, bạch Đại Tiên Nhân. Đúng như pháp mà Phật đã nói, con đã biết. Con đã đoạn trừ nghi hoặc, không còn do dự, do nghe những điều Phật dạy.”

Thiên Vương Thích sau khi nghe những điều Phật nói, hoan hỷ phụng hà nh.

Thiên Vương Thích lại hỏi:

“Bạch Đại Tiên Nhân, yêu và không yêu là do nhân gì, duyên gì, từ đâu phát sanh, do đâu mà có? Lại do nhân nà o mà không có yêu và không yêu?”

Đức Thế Tôn bảo rằng:

“Nà y Câu-dực, yêu và không yêu là nhân nơi dục và duyên nơi dục mà phát sanh, do dục mà có[48]. Nếu vô dục thì không có yêu và không yêu vậy.”

Thiên Vương Thích nghe xong, thưa rằng:

“Thật sự như vậy, bạch Thế Tôn! Thật sự như vậy, bạch Thiện Thệ! Thậït sự như vậy, bạch Đại Tiên Nhân! Yêu và không yêu là nhân nơi dục và duyên nơi dục mà phát sanh, do dục mà có. Nếu vô dục thì không có yêu và không yêu vậy. Thật sự như vậy, bạch Thế Tôn! Thật sự như vậy, bạch Thiện Thệ! Thật sự như vậy, bạch Đại Tiên Nhân! Đúng như pháp mà Phật đã nói, con đã biết. Con đã đoạn trừ nghi hoặc, không còn do dự, do nghe những điều Phật dạy.”

Thiên Vương Thích sau khi nghe những điều Phật dạy, hoan hỷ phụng hà nh.

Thiên Vương Thích lại hỏi:

“Bạch Đại Tiên Nhân, dục là do nhân gì, duyên gì, từ đâu mà sanh, do đâu mà có; do nhân nà o không có dục?”

Đức Thế Tôn đáp:

“Nà y Câu-dực, dục là do nhân niệm[49] và duyên nơi niệm, từ nơi niệm mà phát sanh; do niệm mà có; nếu không có suy niệm thì không có dục.”

Thiên Vương Thích nghe thế thưa rằng:

“Thật sự như vậy, bạch Thế Tôn! Thật sự như vậy, bạch Thiện Thệ! Thật sự như vậy, bạch Đại Tiên Nhân, dục là do nhân niệm và duyên nơi niệm, từ nơi niệm mà phát sanh; do niệm mà có; nếu không có suy niệm thì không có dục. Thật sự như vậy, bạch Thế Tôn! Thật sự như vậy, bạch Thiện Thệ! Thật sự như vậy, bạch Đại Tiên Nhân! Đúng như pháp mà Phật đã nói, con đã biết. Con đã đoạn nghi, trừ hoặc, không còn do dự, do nghe những điều Phật dạy.”

Thiên Vương Thích sau khi nghe những điều Phật dạy, hoan hỷ phụng hà nh.

Thiên Vương Thích lại hỏi:

“Bạch Đại Tiên Nhân, niệm là do nhân gì, duyên gì, từ đâu mà sanh, do đâu mà có. Lại do nhân nà o không có suy niệm?”

Đức Thế Tôn đáp:

“Nà y Câu-dực, niệm là nhân nơi tư và duyên nơi tư, từ nơi tư mà phát sanh, do tư mà có[50]. Nếu không có tư thì không có niệm.

“Do niệm có dục, do dục có yêu và không yêu. Do yêu và không yêu có bỏn sẻn và ganh tị. Do bỏn sẻn và ganh tị mà sanh ra dao, gậy, đấu tranh, thù nghịch, dua nịnh, dối trá, nói láo, nói hai lưỡi, trong tâm sanh ra vô lượng pháp ác bất thiện. Như vậy, toà n khối lớn khổ đau nà y phát sanh.

“Nếu không có tư thì không có niệm. Nếu không có niệm thì không có dục. Nếu không có dục thì không có yêu và không yêu. Nếu không có yêu và không yêu thì không có bỏn sẻn và ganh tị. Nếu không có bỏn sẻn và ganh tị thì không có dao gậy, đấu tranh, thì nghịch, dua nịnh, dối trá, nói láo, nói hai lưỡi, trong tâm không sanh ra vô lượng pháp ác bất thiện. Như vậy, toà n khối lớn đau khổ nà y tiêu diệt”.

Thiên Vương Thích nghe xong, thưa rằng:

“Con đã hiểu, bạch Thế Tôn! Con đã hiểu, bạch Thiện Thệ! Con đã hiểu, bạch Đại Tiên Nhân. Niệm là nhân nơi tư và duyên nơi tư, từ nơi tư mà phát sanh, do tư mà có. Nếu không có tư thì không có niệm.

“Do niệm có dục, do dục có yêu và không yêu. Do yêu và không yêu có bỏn sẻn và ganh tị. Do bỏn sẻn và ganh tị mà sanh ra dao, gậy, đấu tranh, thù nghịch, dua nịnh, dối trá, nói láo, nói hai lưỡi, trong tâm sanh ra vô lượng pháp ác bất thiện. Như vậy, toà n khối lớn khổ đau nà y phát sanh.

“Nếu không có tư thì không có niệm. Nếu không có niệm thì không có dục. Nếu không có dục thì không có yêu và không yêu. Nếu không có yêu và không yêu thì không có bỏn sẻn và ganh tị. Nếu không có bỏn sẻn và ganh tị thì không có dao gậy, đấu tranh, thì nghịch, dua nịnh, dối trá, nói láo, nói hai lưỡi, trong tâm không sanh ra vô lượng pháp ác bất thiện. Như vậy, toà n khối lớn đau khổ nà y tiêu diệt.

“Thật sự như vậy, bạch Thế Tôn! Thật sự như vậy, bạch Thiện Thệ! Thật sự như vậy, bạch Đại Tiên Nhân! Đúng như pháp mà Phật đã nói, con đã biết. Con đã đoạn nghi, trừ hoặc, không còn do dự, do nghe những điều Phật dạy.”

Thiên Vương Thích sau khi nghe xong những điều Phật dạy, hoan hỷ phụng hà nh.

Thiên Vương Thích lại hỏi:

“Bạch Đại Tiên Nhân, thế nà o là con đường tiêu diệt hý luận[51]. Tỳ-kheo thực hà nh như thế nà o để hướng đến con đường tiêu diệt hý luận?”

Đức Thế Tôn đáp rằng:

“Nà y Câu-dực, con đường tiêu diệt hý luận là Thánh đạo tám chi. Đó là , chánh kiến, chánh tư duy, cho đến chánh định. Nà y Câu-dực, đó là con đường tiêu diệt hý luận. Tỳ-kheo thực hà nh như vậy để hướng đến con đường tiêu diệt hý luận.”

Thiên Vương Thích nghe dạy xong, thưa rằng:

“Thật sự như vậy, bạch Thế Tôn! Thật sự như vậy, bạch Thiện Thệ! Thật sự như vậy, bạch Đại Tiên Nhân, con đường tiêu diệt hý luận là Thánh đạo tám chi. Đó là , chánh kiến, chánh tư duy, cho đến chánh định. Nà y Câu-dực, đó là con đường tiêu diệt hý luận. Tỳ-kheo thực hà nh như vậy để hướng đến con đường tiêu diệt hý luận. Đúng như vậy, bạch Thế Tôn! Đúng như vậy, bạch Thiện thệ! Đúng như vậy, bạch Đại Tiên Nhân! Đúng như pháp mà Đức Phật đã dạy, con đã rõ. Con đã đoạn trừ nghi hoặc, không còn do dự, do nghe những điều Phật dạy”.

Thiên Vương Thích sau khi nghe những điều Phật dạy, hoan hỷ phụng hà nh.

Thiên Vương Thích lại hỏi:

“Bạch Đại Tiên Nhân, một Tỳ-kheo hướng đến con đường tiêu diệt hý luận phải đoạn bao nhiêu pháp và hà nh bao nhiêu pháp?”

Đức Thế Tôn đáp:

“Nà y Câu-dực, Tỳ-kheo hướng đến con đường tiêu diệt hý luận phải đoạn ba pháp và tu hà nh ba pháp. Thế nà o là ba? Một là niệm, hai là ngôn, ba là cầu[52].

“Nà y Câu-dực, niệm ấy Ta nói có hai loại, nên hà nh và không nên hà nh. Nếu niệm mà không nên hà nh thì Ta liền đoạn trừ. Nếu niệm nên hà nh thì Ta biết lúc nà o nên hà nh, có niệm, có trí để thà nh tựu niệm kia vậy. Ngôn cũng như thế.

“Nà y Câu-dực, cầu ấy Ta nói cũng có hai loại, nên hà nh và không nên hà nh. Nếu cầu mà không nên hà nh thì Ta liền đoạn. Nếu cầu mà nên hà nh thì Ta biết lúc nà o nên hà nh, có niệm, có trí, để thà nh tựu cầu kia vậy.”

Thiên Vương Thích nghe xong, thưa:

“Thật sự như vậy, bạch Thế Tôn! Thật sự như vậy, bạch Thiện Thệ! Thật sự như vậy, bạch Đại Tiên Nhân! Tỳ-kheo không hướng đến con đường tiêu diệt hý luận, đoạn ba pháp, tu hà nh ba pháp. Thế nà o là ba? Một là niệm, hai là ngôn, ba là cầu.

Đại Tiên Nhân đã nói, niệm có hai loại nên hà nh và không nên hà nh. Nếu niệm tăng trưởng pháp ác bất thiện và giảm tổn thiện pháp thì Đại Tiên Nhân liền đoạn trừ. Nếu niệm giảm tổn pháp ác bất thiện và tăng trưởng thiện pháp thì Đại Tiên Nhân biết lúc nà o nên hà nh, có niệm, có trí để thà nh tựu niệm kia vậy. Ngôn cũng như vậy. Đại Tiên Nhân đã nói cầu cũng có hai loại, nên hà nh và không nên hà nh. Nếu cầu tăng trưởng pháp ác bất thiện và tổn giảm thiện pháp thì Đại Tiên Nhân liền đoạn trừ. Nếu cầu mà giảm tổn pháp ác bất thiện và tăng trưởng thiện pháp thì Đại Tiên Nhân biết lúc nà o nên hà nh, có niệm, có trí để thà nh tựu cầu kia vậy.

“Đúng như vậy, bạch Thế Tôn! Đúng như vậy, bạch Thiện Thệ! Đúng như vậy, bạch Đại Tiên Nhân! Đúng như pháp Phật đã nói, con đã biết. Con đã đoạn trừ nghi hoặc, không còn do dự, do nghe những điều Phật dạy.”

Thiên Vương Thích sau khi nghe những điều Phật dạy, hoan hỷ phụng hà nh.

Thiên Vương Thích lại hỏi:

“Bạch Đại Tiên Nhân, Tỳ-kheo hướng đến con đường tiêu diệt hý luận, có bao nhiêu pháp; để thủ hộ Tùng giải thoát[53], hà nh bao nhiêu pháp?

Đức Thế Tôn đáp:

“Nà y Câu-dực, Tỳ-kheo hướng đến con đường tiêu diệt hý luận có sáu pháp; để thủ hộ tùng giải thoát hà nh sáu pháp. Sáu pháp ấy là gì? Đó là , mắt thấy sắc, tai nghe thanh, mũi ngửi hương, lưỡi nếm vị, thân biết xúc, ý biết pháp.

“Nà y Câu-dực, mắt thấy sắc ấy, Ta nói có hai loại, nên hà nh và không nên hà nh. Nếu mắt thấy sắc không nên hà nh thì Ta liền đoạn trừ. Nếu mắt sắc nên hà nh thì Ta biết lúc nà o nên hà nh, có niệm, có trí để thà nh tựu mắt vậy.

“Cũng như thế, đối với tai nghe tiếng, mũi ngửi hương, lưỡi nếm vị, thân biết xúc và ý biết pháp ấy, Ta nói cũng có hai loại, nên hà nh và không nên hà nh. Nếu ý biết pháp không nên hà nh thì Ta liền đoạn trừ. nếu ý biết pháp nên hà nh thì Ta biết lúc nà o nên hà nh, có niệm, có trí để thà nh tựu ý vậy.”

Thiên Vương Thích nghe xong, thưa:

“Đúng như vậy, bạch Thế Tôn! Đúng như vậy, bạch Thiện Thệ! Đúng như vậy, bạch Đại Tiên Nhân! Tỳ-kheo hướng đến con đường tiêu diệt hý luận có sáu pháp; để thủ hộ Tùng giải thoát hà nh sáu pháp. Sáu pháp ấy là gì? Mắt thấy sắc, tai nghe tiếng, mũi ngửi hương, lưỡi nếm vị, thân biết xúc, ý biết pháp. Đại Tiên Nhân đã nói, mắt thấy sắc có hai loại, nên hà nh và không nên hà nh. Nếu mắt thấy mà tăng trưởng pháp ác bất thiện và là m tổn giảm thiện pháp thì Đại Tiên Nhân liền đoạn trừ. Nếu mắt thấy sắc là m tổn giảm pháp ác bất thiện và là m tăng trưởng thiện pháp thì Đại Tiên Nhân biết lúc nà o nên hà nh vậy. Có niệm, có trí để thà nh tựu mắt vậy. Cũng như thế, đối với tai nghe tiếng, mũi ngửi hương, lưỡi nếm vị, thân biết xúc, ý biết pháp cũng có hai loại, nên hà nh và không nên hà nh. Nếu ý biết pháp là m tăng trưởng pháp ác bất thiện và giảm tổn thiện pháp thì Đại Tiên Nhân liền đoạn trừ. Nếu ý biết pháp là m tổn giảm pháp ác bất thiện và tăng trưởng thiện pháp thì Đại Tiên Nhân biết lúc nà o nên hà nh, có niệm, có trí để thà nh tựu ý vậy. Đúng như vậy, bạch Thế Tôn! Đúng như vậy, bạch Thiện Thệ! Đúng như vậy, bạch Đại Tiên Nhân! Đúng như pháp Phật đã nói, con đã biết. Con đã đoạn nghi, trừ hoặc, không còn do dự, do nghe những điều Phật dạy.”

Thiên Vương Thích sau khi nghe những điều Phật dạy, hoan hỷ phụng hà nh.

Thiên Vương Thích lại hỏi:

“Bạch Đại Tiên Nhân, vị Tỳ-kheo hướng đến con đường tiêu diệt hý luận, khi thân mạng tồn tại trong một khoảnh khắc, phải đoạn bao nhiêu pháp và tu hà nh bao nhiêu pháp?”

Đức Thế Tôn dạy:

“Nà y Câu-dực, Tỳ-kheo hướng đến con đường tiêu diệt hý luận, khi thân mạng tồn tại trong một khoảnh khắc, lại cũng phải đoạn ba pháp và tu hà nh ba pháp. Ba pháp ấy là gì? Một là hỷ, hai là ưu và ba là xả[54].

“Nà y Câu-dực, hỷ ấy Ta nói có hai loại, nên hà nh và không nên hà nh. Nếu hỷ mà không nên hà nh thì Ta liền đoạn trừ. Nếu hỷ nên hà nh thì Ta biết lúc nà o nên hà nh, có niệm, có trí để thà nh tựu hỷ vậy. Ưu cũng như thế.

“Nà y Câu-dực, xả ấy Ta nói cũng có hai loại, nên hà nh và không nên hà nh. Nếu xả mà không nên hà nh thì Ta liền đoạn trừ. nếu xả nên hà nh thì Ta biết lúc nà o nên hà nh, có niệm, có trí để thà nh tựu xả vậy.”

Thiên Vương Thích nghe xong, thưa:

“Đúng như vậy, bạch Thế Tôn! Đúng như vậy, bạch Thiện Thệ! Đúng như vậy, bạch Đại Tiên Nhân! Tỳ-kheo hướng đến con đường tiêu diệt hý luận, khi thân mạng tồn tại trong một khoảnh khắc phải đoạn trừ ba pháp và thực hà nh ba pháp. Ba pháp ấy là gì? Một là hỷ, hai là ưu, ba là xả. Đại Tiên Nhân đã nói hỷ có hai loại, nên hà nh và không nên hà nh. Nếu hỷ là m tăng trưởng pháp ác bất thiện và giảm tổn thiện pháp thì liền đoạn trừ. Nếu hỷ là m giảm tổn pháp ác bất thiện và tăng trưởng thiện pháp thì biết lúc nà o nên hà nh, có niệm, có trí để thà nh tựu hỷ vậy. Ưu cũng như thế. Đại Tiên Nhân đã nói xả cũng có hai loại, nên hà nh và không nên hà nh. Nếu xả là m tăng trưởng pháp ác bất thiện và giảm tổn thiện pháp thì liền đoạn trừ. Nếu xả là m tổn giảm pháp ác bất thiện và trăng trưởng thiện pháp thì biết lúc nà o nên hà nh, có niệm, có trí để thà nh tựu xả vậy. Đúng như vậy, bạch Thế Tôn! Đúng như vậy, bạch Thiện Thệ! Đúng như vậy, bạch Đại Tiên Nhân! Đúng như pháp Phật đã nói, con đã biết. Con đã đoạn nghi trừ hoặc, không còn do dự, do nghe những điều Phật dạy.”

Thiên Vương Thích sau khi nghe những điều Phật dạy, hoan hỷ phụng hà nh.

Thiên Vương Thích lại hỏi:

“Bạch Đại Tiên Nhân, tất cả Sa-môn, Phạm chí đều đồng một thuyết, đồng một mong cầu, đồng một sở thích, đồng một an lạc, đồng một ý hướng chăng?[55]“

Đức Phật dạy:

“Nà y Câu-dực, tất cả Sa-môn, Phạm chí không đồng một thuyết, không đồng một mong cầu, không đồng một sở thích, không đồng một an lạc, không đồng một ý hướng.”

Thiên Vương Thích lại hỏi:

“Bạch Đại Tiên Nhân, tất cả Sa-môn, Phạm chí vì lý do gì mà không đồng một thuyết, không đồng một mong cầu, không đồng một sở thích, không đồng một an lạc, không đồng một ý hướng?”

Đức Thế Tôn đáp:

“Nà y Câu-dực, thế giới nà y có nhiều chủng loại giới, có vô lượng giới[56]. Vị ấy tùy theo một giới được biết đến, rồi nhân giới đó tùy khả năng của mình mà nói một chiều rằng ‘Đây là chân thật, ngoà i ra đều hư dối’. Nà y Câu-dực, cho nên tất cả Sa-môn, Phạm chí không đồng một thuyết, không đồng một mong cầu, không đồng một sở thích, không đồng một an lạc, không đồng một ý hướng vậy.”

Thiên Vương Thích nghe xong, thưa:

“Đúng như vậy, bạch Thế Tôn! Đúng như vậy, bạch Thiện Thệ! Đúng như vậy, bạch Đại Tiên Nhân! Thế giới nà y có nhiều chủng loại giới, có vô lượng giới. Vị ấy tùy theo một giới được biết đến, rồi ở nơi giới đó tùy khả năng của mình mà nói một chiều rằng ‘Đây là chân thật, ngoà i ra đều hư vọng’. Bạch Đại Tiên Nhân, vì thế mà tất cả Sa-môn, Phạm chí không đồng một thuyết, không đồng một mong cầu, không đồng một sở thích, không đồng một an lạc, không đồng một ý hướng vậy. Đúng như vậy, bạch Thế Tôn! Đúng như vậy, bạch Thiện Thệ! Đúng như vậy, bạch Đại Tiên Nhân! Đúng như pháp Phật đã nói, con đã biết. Con đã đoạn trừ nghi hoặc, không còn do dự, do nghe những điều Phật dạy”.

Thiên Vương Thích sau khi nghe những điều Phật nói, hoan hỷ phụng hà nh.

Thiên Vương Thích lại hỏi:

“Bạch Đại Tiên Nhân, tất cả Sa-môn, Phạm chí đều đạt đến cứu cánh, cứu cánh bạch tịnh, cứu cánh phạm hạnh, thà nh tựu cứu cánh phạm hạnh chăng[57]?”

Đức Thế Tôn đáp:

“Nà y Câu-dực, không hẳn tất cả Sa-môn, Phạm chí đều đạt đến cứu cánh, cứu cánh bạch tịnh, cứu cánh phạm hạnh, thà nh tựu cứu cánh phạm hạnh.”

Thiên Vương Thích, thưa:

“Bạch Đại Tiên Nhân, vì lý do gì mà không hẳn tất cả Sa-môn, Phạm chí đều đạt đến cứu cánh, cứu cánh phạm bạch tịnh, cứu cánh phạm hạnh, thà nh tựu cứu cánh phạm hạnh?”

Đức Thế Tôn đáp:

“Nà y Câu-dực, nếu có Sa-môn, Phạm chí đối với vô thượng ái tận, không toà n vẹn chân chánh tâm giải thoát[58], kẻ ấy không đạt đến cứu cánh, không cứu cánh bạch tịnh, không cứu cánh phạm hạnh, không thà nh tựu cứu cánh phạm hạnh.

“Nà y Câu-dực, nếu có Sa-môn, Phạm chí đối với vô thượng ái tận toà n vẹn chân chánh tâm giải thoát, kẻ ấy đạt đến cứu cánh, cứu cánh bạch tịnh, cứu cánh phạm hạnh, thà nh tựu cứu cánh phạm hạnh.”

 Thiên VÆ°Æ¡ng Thích, thÆ°a:

“Đúng như vậy, bạch Thế Tôn! Đúng như vậy, bạch Thiện Thệ! Đúng như vậy, bạch Đại Tiên Nhân, nếu có Sa-môn, Phạm chí đối với vô thượng ái tận không hoà n toà n chân chánh tâm giải thoát, kẻ ấy không đạt đến cứu cánh, không cứu cánh bạch tịnh, không cứu cánh phạm hạnh, không thà nh tựu cứu cánh phạm hạnh.

‘Bạch Đại Tiên Nhân, nếu có Sa-môn, Phạm chí đối với vô thượng ái tận toà n vẹn chân chánh tâm giải thoát, kẻ ấy đạt đến cứu cánh, cứu cánh bạch tịnh, cứu cánh phạm hạnh, thà nh tựu cứu cánh phạm hạnh. Đúng như vậy, bạch Thế Tôn! Đúng như vậy, bạch Thiện Thệ! Đúng như vậy, bạch Đại Tiên Nhân! Đúng như pháp Phật đã nói, con đã biết, con đã đoạn nghi, trừ hoặc, không còn do dự, do nghe những điều Phật dạy.”

Thiên Vương Thích sau khi nghe những điều Phật nói, hoan hỷ phụng hà nh.

Thiên Vương Thích lại nói:

“Bạch Đại Tiên Nhân, con lâu nay bị gai nhọn nghi hoặc, ngà y nay được Thế Tôn nhổ ra. Vì sao? Vì Như Lai là Bậc Vô Sở Trước, Đẳng Chánh Giác vậy.”

Đức Thế Tôn hỏi:

“Nà y Câu-dực, ngươi nhớ lại ngà y xưa ngươi đã từng hỏi các Sa-môn, Phạm chí việc như thế chăng?”

Thiên Vương Thích đáp:

“Bạch Thế Tôn, mong Đại Tiên Nhân tự biết cho. Bạch Đại Tiên Nhân, chư Thiên Tam thập tam tập họp tại Pháp đường, đều ôm lòng sầu não, thường than thở rằng ‘Chúng ta nếu gặp được Đức Như Lai, Bậc Vô Sở Trước, Đẳng Chánh Giác, quyết sẽ đến yết kiến’. Bạch Đại Tiên Nhân, nhưng chúng con không gặp được Như Lai, Bậc Vô Sở Trước, Đẳng Chánh Giác, bèn thụ hưởng đầy đủ công đức của ngũ dục[59].

“Bạch Đại Tiên Nhân, chúng con phóng dật. Sau khi sống phóng dật, vị thiên tử có đại oai đức, ngay nơi chỗ cực diệu mà mạng chung. Bạch Đại Tiên Nhân, khi con thấy vị thiên tử đại oai đức ngay nơi chỗ cực diệu mà mạng chung bèn chán nản hết sức, lông tóc đều dựng ngược ‘Mong ta không ở nơi nà y mà mạng chung nhanh chóng’.

“Bạch Đại Tiên Nhân, con do sự chán nà y, sự ưu não nà y, nên thấy Sa-môn, Phạm chí nà o sống nơi rừng vắng, trong rừng sâu, dưới gốc cây, thích ở trên sườn núi cao, vắng bặt không có tiếng động, xa lánh, không có sự dữ, không có bóng người, tùy thuận tĩnh tọa; sau khi thấy vị ấy ưa thích nơi xa vắng, tĩnh tọa, sống an ổn khoái lạc, con cho rằng đây là Như Lai, Bậc Vô Sở Trước, Đẳng Chánh Giác, liền đến yết kiến.

“Vị ấy không biết con, nên hỏi rằng: ‘Ông là ai?’

“Lúc đó con đáp rằng ‘Bạch Đại Tiên Nhân, con là Thiên Vương Thích. Bạch Đại Tiên Nhân, con là Thiên Vương Thích’.

“Vị ấy lại hỏi ‘Ta từng thấy Thích và cũng thấy chủng tánh Thích. Vì lý do gì gọi là Thích? Vì lý do gì gọi là chủng tánh Thích?’

“Con liền đáp rằng ‘Bạch Đại Tiên Nhân, nếu có ai đến hỏi con việc như vậy, con liền tùy khả năng, tùy sức[60] mà trả lời, cho nên được gọi là Thích’.

“Vị ấy lại hỏi ‘Chúng ta nếu tùy theo việc mà hỏi Thích, Thích cũng tùy việc mà đáp lại ta’.

“Vị ấy hỏi việc con, nhưng con không hỏi việc vị ấy. Vị ấy quy mạng con, nhưng con không quy mạng vị ấy.

“Bạch Đại Tiên Nhân, từ nơi Sa-môn Phạm chí kia, hoà n toà n không được oai nghi giáo pháp, huống nữa lại được hỏi như vậy sao?”

Lúc ấy, Thiên Vương Thích nói bà i tụng:

Thích[61] đi qua, đi qua;

Thích hay nói như thế.

Ý tưởng niệm lìa xa;

Trừ nghi, các do dự;

Từ lâu đi trong đời,

Tìm cầu Đức Như Lai.

Thấy Sa-môn, Phạm chí

Tĩnh tọa nơi xa xôi

Cho là Chánh Đẳng Giác;

Đến phụng cúng, lạy thờ:

‘Là m sao được thăng tấn’.

Như vậy con hỏi Ngà i

Đã hỏi, không được đáp,

Thánh đạo và đạo tích.

Thế Tôn nay vì con,

Nếu ý có sở nghi,

Sở niệm và sở tư,

Và sở hà nh của ý;

Biết tâm ẩn và hiện,

Thánh Nhãn nói cho hay.

Tôn Phật là Đạo Sư,

Tôn Vô trước Mâu-ni,

Tôn Bậc Đoạn kết sử,

Độ mình và độ người.

Đệ nhất trong hà ng giác ngộ;

Tối thượng ngự trong hà ng Điều ngự;

Tối diệu tịch trong hà ng Tịch tĩnh;

Đấng Đại Tiên, độ mình, độ người.

Nên con lỠĐại Hùng;

Cúi lạy Tối Thượng Nhân;

Đoạn tuyệt gai ái dục;

Kính lạy Đấng Nhật Thân.

Bấy giờ Đức Thế Tôn lại hỏi rằng:

“Nà y Câu-dực, ông có nhớ ngà y xưa, được xả ly như vậy, được hoan hỷ[62] như vậy, nghĩa là do nơi Ta mà đạy được pháp hỷ chăng?”Thiên Vương Thích thưa:

“Bạch Thế Tôn, mong Đại Tiên Nhân tự biết cho.

“Bạch Đại Tiên Nhân, một thời xưa, chư Thiên và A-tu-la chiến đấu với nhau. Bạch Đại Tiên Nhân, khi chư Thiên và A-tu-la chiến đấu với nhau, con nghĩ rằng ‘Mong chư Thiên thắng, phá vỡ A-tu-la. Thực phẩm của chư Thiên và thực phẩm của A-tu-la hãy để tất cả cho Tam thập tam thiên thọ thực’.

“Bạch Đại Tiên Nhân, khi chư Thiên đánh nhau với A-tu-la, chư Thiên đắc thắng, phá vỡ chúng A-tu-la. Thực phẩm của chư Thiên và thực phẩm của A-tu-la, tất cả đều được chư Thiên Tam thập tam thọ thực.

“Bạch Đại Tiên Nhân, bây giờ có ly, có hỷ, nhưng xen lẫn dao gậy, kết oán, đấu tranh, thù nghịch, không được thần thông, không được giác đạo, không được Niết-bà n.

“Bạch Đại Tiên Nhân, ngà y nay được ly, được hỷ, không xen lẫn dao gậy, kết oán, đấu tranh, thù nghịch, được thần thông, được giác đạo và được Niết-bà n.”

Đức Thế Tôn hỏi:

“Nà y Câu-dực, do đâu ngươi được ly được hỷ? Do nơi Ta mà được pháp hỷ chăng?

 â€œThiên VÆ°Æ¡ng Thích đáp rằng:

“Bạch Đại Tiên Nhân, con nghĩ rằng ‘Ta mạng chung ở đây, sanh nơi nhân gian. Ở đó nếu có dòng họ rất già u sang, tiền của vô số, sản nghiệp, súc mục không thể tính được. Phong hô thực ấp các thứ đầy đủ, hoặc là chủng tộc Sát-lợi trưởng giả, chủng tộc Phạm chí trưởng giả và các chủng tộc khác, rất là già u sang, của cải vô số, sản nghiệp, súc mục không thể tính được. Phong hô thực ấp các thứ đầy đủ. Sau khi sanh và o chủng tộc như thế, thà nh tựu các căn, có tín tâm đối với pháp luật mà Đức Như Lai giảng thuyết. Sau khi có tín tâm, liền cạo bỏ râu tóc, mặc áo ca-sa, chí tín lìa bỏ gia đình, sống không gia đình mà học đạo và học trí. Sau khi học trí, nếu thà nh đạt trí, liền chứng đắc cứu cánh trí, đạt đến biên tế cứu cánh. Nếu sau khi học trí mà không được cứu cánh học trí và sau khi học trí thì có chư Thiên nà o đó có đại phước hựu, có sắc tượng uy nguy, chói sáng rực rỡ, rất có oai lực, an ổn khoái lạc, sống mãi trong cung, sanh nơi tối thượng. Ta sanh trong đó”.

Bấy giờ Thiên Vương Thích nói bà i tụng:

Xả ly thân Thiên thần,

Sanh xuống nơi nhân gian;

Thác thai không ngu muội,

Tùy sở thích hân hoan.

Thà nh thân đã hoà n mãn,

Chất trực, tu Thánh đạo,

Hà nh phạm hạnh trọn đủ

Sống vui đời xin ăn.

“Và sau khi học trí, nếu được trí, liền chứng đắc cứu cánh trí, đạt đến biên tế cứu cánh. Nếu học trí và sau khi học trí rồi mà được trí nhưng không chứng đắc cứu cánh trí, đã thà nh vị trời tối thượng diệu, chư Thiên đều nghe danh, đó là Sắc cứu cánh thiên, sẽ sanh và o đó. Bạch Đại Tiên Nhân, con mong sẽ chứng đắc A-na-hà m. Bạch Đại Tiên Nhân, con nay đã chứng đắc Tu-đà -hoà n.”

Đức Thế Tôn hỏi:

“Nà y Câu-dực, ngươi do đâu mà được sai giáng[63] rất tốt đẹp, cực cao, cực rộng nà y, để có thể tự nói là đã chứng đắc Tu-đà -hoà n?”

Bấy giờ Thiên Vương Thích dùng bà i kệ đáp:

Không còn tôn ai khác

Ngoà i cảnh giới Thế Tôn.

Chứng Vô thượng sai giáng,

Cõi nà y thật chưa từng.

Đại Tiên, con ngồi đây,

Ngay với thân trời nà y

Con liền được tăng thọ

Chính mắt thấy như vầy.

Khi nói pháp nà y, Thiên Vương Thích xa lìa trần cấu, pháp nhãn của các pháp phát sanh. Tám vạn chư Thiên cũng được xa lìa trần cấu, pháp nhãn của các pháp phát sanh. Khi ấy Thiên Vương Thích thấy pháp, đắc pháp, giác ngộ pháp bạch tịnh, đoạn trừ nghi hoặc, không còn tôn ai khác, không còn do ai khác, không còn do dự, đã an trụ trên quả chứng, đối với giáo pháp của Phật mà chứng đắc vô sở úy, liền từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lỠchân Phật, thưa rằng:

“Bạch Thế Tôn, con nay xin tự quy Phật, Pháp và Chúng Tỳ-kheo. Ngưỡng mong Thế Tôn nhận con là m Ưu-bà -tắc. Kể từ hôm nay cho đến trọn đời, con tự quy y cho đến khi mạng chung.”

Bấy giờ Thiên Vương Thích ngợi khen Ngũ kết nhạc tử rằng:

“Là nh thay! Là nh thay! Ngũ Kết, ngươi đã giúp ích cho ta rất nhiều. Lý do vì sao? Do ngươi mà Phật xuất định, bởi ngươi trước hết khiến Thế Tôn từ định ra, khiến ta sau đó mới yết kiến được Thế Tôn. Nà y Ngũ Kết! Sau khi từ đây trở về, ta đem Hiền Nguyệt Sắc, con gái của Nhạc vương Đam-phù-lâu gã cho ngươi và đem bổn quốc của Nhạc vương ấy trao cho ngươi, phong tặng ngươi là m vua kỹ nhạc[64].”

Bấy giờ Thiên Vương Thích bảo chư Thiên Tam thập tam rằng:

“Các ngươi hãy lại đây! Nếu trước kia chúng ta vốn là Phạm thiên, sống trên cõi Phạm thiên, thường ba lần cung kính, lỠsự Phạm thiên vương thì các vị ấy nay tất cả đều cung kính lỠsự Thế Tôn. Lý do vì sao? Vì Thế Tôn là Phạm thiên, là vị Phạm thiên sẽ tạo hóa những bậc tối tôn, những chúng sanh đã sanh, những chúng sanh đã có và sẽ có, những gì Phạm thiên biết, Ngà i đều biết hết, những gì Phạm thiên có thể thấy, Ngà i đều thấy hết.”

Rồi Thiên Vương Thích, chư Thiên cõi Tam thập tam, Ngũ Kết nhạc tử, nếu trước kia từng là Phạm thiên, sống trên cõi Phạm thiên, ba lần cung kính, lỠsự Pham thiên, thì nay họ thảy đều hướng sự cung kính, lỠsự ấy đến Đức Thế Tôn, cúi đầu trước Đức Như Lai, Bậc Vô Sở Trước, Đẳng Chánh Giác.

Bấy giờ, Thiên Vương Thích, chư Thiên Tam Tập Tam và Ngũ Kết nhạc tử lại lần nữa cung kính lỠsự Thế Tôn, cúi đầu lỠsát chân Phật, nhiỠu quanh ba vòng rồi bỗng nhiên biến mất khỏi chỗ đó, không thấy nữa.

Bấy giờ Phạm thiên với sắc tượng nguy nguy, sáng chói rực rỡ, và o lúc trời gần sáng, đi đến chỗ Phật, cúi đầu sát chân Phật, rồi đứng sang một bên, dùng kệ bạch Thế Tôn:

Do gây nhiều thiện ích

Do lợi nghĩa, là “trời”.

Hiền giả ở Ma-kiệt,

Bà -sa-bà hỏi han.

“Khi Đại Tiên Nhân nói pháp nà y, Thiên Vương Thích xa lìa trần cấu, pháp nhãn về các pháp khác phát sanh và tám vạn chư Thiên cũng xa lìa trần cấu, pháp nhãn về các pháp phát sanh.”

Bấy giờ, Thế Tôn bảo Phạm thiên rằng:

“Quả như vậy! Quả như vậy! Đúng như Phạm thiên đã nói:

Do gây nhiều thiện ích

Do lợi nghĩa, là “trời”.

Hiền giả ở Ma-kiệt,

Bà -sa-bà hỏi han.

“Nà y Phạm thiên, khi Ta nói pháp, Thiên Vương Thích xa lìa trần cấu, pháp nhãn về các pháp phát sanh và tám vạn chư Thiên cũng xa lìa trần cấu, pháp nhãn về các pháp phát sanh.”

Đức Phật thuyết như vậy. Thiên Vương Thích, chư Thiên Tam thập tam, Ngũ Kết nhạc tử và Đại phạm thiên, sau khi nghe Phật dạy xong, hoan hỷ phụng hà nh.

-ooOoo-

Chú thích:

[01] Bản Hán, quyển. Tương đương Pāli D. 21 Sakkapañha-sutta. Hán, biệt dịch No.1(14). Trường A-hà m kinh số 14 “Thích Đề-hoà n Nhân Vấn”; No.15 Phật Thuyết Đế Thích Sở Vấn Kinh, Tống Pháp Hiền dịch; Tham chiếu No.203 Tạp Bảo Tạng Kinh kinh số 73 “Đế Thích Vấn Sự Duyên Kinh”, Nguyên Ngụy, Cát-ca-dạ & Đà m-vô-sấm dịch (Đại 4, tr. 476).

[02] Ma-kiệt-đà 摩 ç«­ 陀; Pāli: Magadha.  VÆ°Æ¡ng xá thà nh 王 舍 城; Pāli: Rājagaha. Nại lâm 奈 林; No.1(14) Am-bà , Pāli: Ambasasaiḍa. Nhân-đà -la thạch thất å› é™€ ç¾ çŸ³ 室; No.1(14) Nhân-đà -sa-la khốt (quật); Pāli: Indasāla-gÅ«ha.  Bệ-đà -đề 鞞 陀 提; No.1(14) Ty-đà sÆ¡n; Pāli: Vediyaka.

[03] Thiên Vương Thích 天 王 釋 hay Thiên Đế Thích 天 帝 釋; Pāli: Sakka devānam inda.

[04] Ngũ Kết nhạc tử 五 結 樂 子; cũng thường gọi là Ngũ Kế 五 髻 (năm chỏm); No.14 gọi là Chấp nhạc thần Ban-giá-dực. No.15: Ngũ Kết Cà n-thát-bà vương tử. Sở dĩ có tên như vậy vì khi thọ sanh nhân gian, lúc còn nhỏ, vị nà y thắt năm cái búi tóc trên đầu. Pāli: Pañcasikha Gandhabbaputta, một vị Cà n-thát-bà (Gandhabba) xử dụng cây huyền cầm.

[05] Lưu ly cầm 琉 璃 琴. Pāli: Beluvapaṇḍuvīṇā: một nhạc khí nguyên là của Māra.

[06] Dục tÆ°Æ¡ng Æ°ng kệ, Long tÆ°Æ¡ng Æ°ng kệ, Sa-môn tÆ°Æ¡ng Æ°ng kệ, A-la-ha tÆ°Æ¡ng Æ°ng kệ 欲, 龍, 沙 門, 阿 ç¾ è¨¶ 相 應 偈. Pāli: buddhÅ«pasaṃhitā dhammÅ«pasaṃhitā saá¹ ghÅ«pasaṃhitā arahantÅ«pasaṃhitā kāmÅ«pasaṃhitā, nói về Phật, về Pháp, về Tăng, về A-la-hán, về dục.

[07] Hán: Hiền 賢. No.1(14) Bạt-đà ; Pāli: Bhaddā, con gái của Timbaru, Chấp nhạc Thiên vương.

[08] Hán: nguyệt cập Đam-phù-lâu 月 及 耽 浮 樓.Pāli: (…) Timbaraṃ Suriyavaccase, (cha nà ng) Timbara, (và nà ng thì) rực rỡ như mặt trời.

[09] Hán: kim túc sa 金 粟 沙. Pāli: kiñjakkha, tơ sen hay nhụy sen.

[10] Hán: long tượng 龍 象.

[11] Pāli: amataṃ muni jigīsāno, (như) tu sĩ khát vọng sự bất tử (hay cam lộ).

[12] Các từ Mâu-ni ở đây chỉ chung các ẩn sĩ, hay tu sĩ; không chỉ riêng Đức Thích-ca Mâu-ni. Xem thêm chú thích trên.

[13] Trong nguyên bản: cúng dường chư Vô trước.

[14] Nhật chi thân 日 之 親. Pāli: Ādicca-bandhu, bà con của mặt trời, chỉ Đức Thích Tôn; theo truyền thuyết, dòng họ Thích xuất thân từ Mặt trời.

[15] Đại Tiên Nhân 大 仙 人. Pāli: Mahesi. Chỉ Phật.

[16] Uất-bệ-la 鬱 鞞 ç¾ . Pāli: Uruvela, tên thôn; phía Nam Bồ-đề đạo trà ng.

[17] Ni-liên-thiền hà 尼 連 禪 河. Pāli: Nerañjarā, chi lưu của sông Hằng, cách chỗ Phật thà nh đạo khoảng một dặm.

[18] A-xà -hòa-la-ni-câu-loại 阿 闍 惒 ç¾ å°¼ 拘 類. Pāli: Ajapāla-Nigrodha, tức cây bồ-đề.

[19] Đam-phù-lâu Nhạc vương 耽 浮 樓 樂 王. Pāli: Timbaru-Gandhabba-rāja, Thần âm nhạc (vua Cà n-thát-bà ) tên là Timbaru.

[20] Hiền Nguyệt Sắc 賢 月 色. Pāli: Bhaddā Suriya-vaccasā, nà ng Bhaddā lộng lẫy như mật trời.

[21] Thiên danh Kết Ma-đâu-lệ ngá»± xa tá»­ 天 名 結 摩 å œ 麗 御 車 子. No.1(14): Thi-hán-đà , Thiên đại tướng tá»­; Pāli: Sikkhaṇḍī nāma Mātalissa saá¹­thāhakassa putto, Sikkhandi, vốn là con trai của thần đánh xe Mātali.

[22] Câu-dực 拘 翼, cũng gọi la Kiêu-thi-ca. Pāli: Kosiya, biệt danh của Thiên Đế Thích.

[23] Thạch nham 石 巖. Pāli: Salaḷāgāra, ngôi nhà (agāra) có những cây salaḷa (loại cây tỏa mùi thơm) ở trước cửa (bản hán đọc là Sela-lagāra?). No.1(14): tại ngôi nhà của một người Bà -la-môn.

[24] Thiên tượng xa 千 象 車. No.1(14): thiên bức hảo xa, cỗ xe báu có bánh xe nghìn căm.

[25] Bệ-sa-môn 鞞 沙 門, hoặc Tì-sa-môn. Pāli: Vessavaṇa, Đa Văn Thiên vương, đứng đầu trong Tứ đại Thiên vương.

[26] Bà n-xà -na 槃 闍 那. Pāli: Bhuñjatī (Diệu Tý).

[27] Cù-tỳ Thích nữ 瞿 毗 釋 女. Pāli: Gopikā nāma Sakya-dhitā.

[28] Cù-bà thiên tử 瞿 婆 天 子. Pāli: Gopako devaputto.

[29] Kỹ nhạc cung 伎 樂 宫. Pāli: Gandhabbakāya, đội viên đội âm nhạc của Thiên Đế Thích.

[30] Nguyên Hán: dữ nhãn Ưu-bà -di 與 眼 優 婆 夷. Pāli: upāsikā cakkhumato ahosi, tôi vốn là Ưu-bà -di, vị nữ đệ tử của Bậc Hữu Nhãn, tức Đức Phật.

[31] Nguyên Hán: phản bối bất hướng pháp 反 背 不 向 法, Pháp quay và o nội tâm chứ không hướng ra bên ngoà i. Pāli: paccattaṃ veditabbo hi dhammo.

[32] Nguyên Hán: thị nhãn giác thiện thuyết 是 眼 覺 善 說. Pāli: sudesito cakkhumatānubuddho, pháp ấy được khéo thuyết bởi Đấng Giác Ngộ có mắt.

[33] Pāli: te coditā Gotama-sāvakena saṃvegam āpāduṃ samecca Gopakaṃ, “họ bị mắng vì là đệ tử của Gotama, cuối cùng, đồng ý với Gopaka (và nói như sau)…”

[34] Ta, lời của những Thiên tử bị Cù-bà mắng.

[35] Pāli: Te disvā samvegam (...), (Đế Thích) sau khi thấy chư Thiên hiện diện ưu phiền (vì họ bị vượt qua ngay tại chỗ).

[36] Thắng thiên 勝 天, chỉ cho Thiên Đế Thích. Pāli: Devabhibhū.

[37] Diệu tức ngôn 妙 息 言 (những lời trầm lắng). Pāli: vaco nisamma, suy nghĩ sâu xa về những lời (khiển trách). Trong bản Hán, đọc là nisama (diệu tức, hoà n toà n lắng xuống), thay vì nisamma (tư duy sâu xa).

[38] Nguyên Hán: tri dục 知 欲. Pāli: kāmābhibhū, vị đã chiến thắng dục vọng.

[39] Thắng phục căn 勝 伏 æ ¹. Pāli: buddhaṃ namassāma jinaṃ janidṃ, “chúng con lá» Phật, Đấng Chiến Thắng muôn loà i”. Trong bản Hán, Janinda, Thiên đế của sanh loại, được hiểu là : jana (sanh loại) = jita: bị chinh phục, và inda (Thiên đế) = indriya: căn (quan năng hay giác quan).

[40] Hán: thử quỷ 此 鬼. Pāli: ayaṃ yakkho, con quỷ Dạ-xoa nà y. Yakkha (Dạ-xoa), Thiên Đế Thích cũng thường được gọi như vậy. Yakkha đôi khi là một mỹ từ cũng được dùng để tán Phật, như M.56 (tr.386) (....) buddhasa (....) anupalittassa āhuneyya yakkhassa, Đức Phật (....) vị Yakkha vô nhiỠm, ứng cúng.

[41] Bà -sa-bà 婆 娑 婆. Pāli: Vāsava, một tên khác của Thiên Đế Thích. Xem cht. 21, kinh 131.

[42] Chủng chủng thân 種 種 身. Pāli: Putthukāyā, phà m phu thân.

[43] Kết 結. Pāli: saṃyojana, chỉ phiền não trói buộc.

[44] Xan và tật æ ³ 嫉. Pāli: issā-macchariya. Trong bản Pāli, Sakka hỏi do kiết sá»­ gì (kiṃ samyojanā) mà chúng sanh gây hận thù (savera). Phật trả lời nhÆ° vậy. Hai bản kia cÅ©ng tÆ°Æ¡ng tợ bản Pāli. Có lẽ bản Hán nà y dịch sát, vì câu hỏi của Thiên Đế Thích phiếm định.

[45] Hán: vô trượng 無 丈. Pāli: adaiḍā, không chiến tranh, gây hấn nhau.

[46] Trong các bản kia, Thiên Đế Thích đã hỏi tương tợ như vậy.

[47] Ái bất ái 愛 不 愛. Pāli: Piyāppiya, khả ái và không khả ái, yêu và ghét.

[48] Pāli: chanda: ham muốn.

[49] Niệm 念, cũng thường nói là tầm 尋. Pāli: vitakka. No.1(14) Ái do tưởng sanh; Pāli: chando (... ) vitakkanidāno , dục có nguyên nhân là tầm 尋, tức tầm cầu hay suy nghĩ tìm tòi.

[50] Tư 思. Bản Pāli: papañca-saññā-saṠkhā, hý luận vọng tưởng.

[51] Diệt hý đạo tích æ» æˆ² 道 è·¡. Pāli: papañca-saññā-saá¹ khā-nirodha-gāmini- patipadā, thá»±c hà nh hay tu tập dẫn đến chỗ diệt trừ hý luận vọng tưởng.

[52] Niệm, ngôn, cầu 念 言 求; No.1(14): khẩu, tưởng, cầu 口 想 求. Pāli không đề cập và thay bằng somanassa, domanassa, upekkha, hỷ, ưu và xả. Ba pháp nà y trong bản Hán được trả lời cho câu hỏi khác ở sau. Xem cht.54 dưới.

[53] Tức Biệt giải thoát (luật nghi), hay Ba-la-đề-mộc-xoa.

[54] Pāli: somanassa, domanassa, upekkha, xem cht.52 trên.

[55] Đồng nhất thuyết, đồng nhất dục, đồng nhất ái, đồng nhất lạc, đồng nhất ý 同 一 說, 同 一 欲, 同 一愛, 同 一 樂, 同 一 意. Pāli: ekantavādā ekantasīlā ekantachandā ekanta-ajjhosānā ti? Đồng một chủ thuyết, đồng một giới đúc, đồng một ước muốn, đồng một chí hướng.

[56] Pāli: anekadhātu-nānādhātu, vô số giới loại sai biệt.

[57] Pāli: accantaniṭṭhā accantayogakkhemī accantabrahmacārī accantapariyosānā ti? “Đồng một cứu cánh, đồng một an ổn, đồng một phạm hạnh, đồng một mục đích”.

[58] Pāli: taṇhāsaṃkhaya-vimutta, ái tận giải thoát, hay giải thoát do diệt tận khát ái.

[59] Ngũ dục công đức. Pañca kāma-guṇā, năm phẩm chất, hay đặc tính, của dục.

[60] Tùy sở năng, tùy kỳ lực. Định nghĩa từ sakka, mà nghĩa đen là “khả năng”.

[61] Tức Thiên Đế Thích.

[62] Hán: đắc ly đắc hỷ. Pāli: veda-paṭilābha, somanassa-paṭilābha, có được cảm giác phấn khích, hoan hỷ.

[63] Sai giáng 差 降, ở đây có lẽ chỉ sự lần lượt chuyển sanh.

[64] Tức phong là m Cà n-thát-bà vương.

-ooOoo-

đầu trang

trang kế