中 阿 含 經 KINH TRUNG A HÀM Hán Dịch: Phật Ðà Da Xá & Trúc Phật Niệm, Việt Dịch & Hiệu Chú: Thích Tuệ Sỹ

17. PHẨM BÔ-ĐA-LỢI

204. KINH LA-MA^[1]

Tôi nghe như vầy:

Một thời Phật du hóa tại nước Xá-vệ, trong Đông viên, giảng đường Lộc tử mẫu.

Bấy giờ Thế Tôn và o lúc xế trưa, từ tĩnh tọa dậy, bước xuống giảng đường, nói với Tôn giả A-nan rằng:

“Bây giờ ta và ngươi đến sông A-di-la-bà -đề [02] để tắm.”

Tôn giả A-nan bạch rằng:

“Xin vâng, bạch Thế Tôn.”

Rồi Tôn giả A-nan cầm then cửa tản bộ đi đến khắp các cốc, gặp Tỳ-kheo nà o cũng nói rằng:

“Chư Hiền, hãy đi đến nhà Phạm chí La-ma.[03]“

Các Tỳ-kheo nghe nói, bèn cùng nhau đến nhà Phạm chí La-ma.

Thế Tôn dẫn Tôn giả A-nan đi đến sông A-di-la-bà -đề, cởi y để trên bờ, rồi xuống nước tắm. Tắm xong, trở lên lau mình, mặc y. Bấy giờ Tôn giả A-nan đứng sau Thế Tôn, cầm quạt quạt Phật. Rồi Tôn giả A-nan chấp tay hướng về Đức Phật bạch rằng: [04]

“Bạch Thế Tôn, nhà của Phạm chí La-ma rất tốt, ngăn nắp, rất khả ái. Cúi mong Thế Tôn vì lòng từ bi mẫn đi đến nhà của Phạm chí La-ma.”

Thế Tôn im lặng nhận lời của Tôn giả A-nan. Rồi Thế Tôn dẫn Tôn giả A-nan đi đến nhà Phạm chí La-ma. Bấy giờ tại nhà của Phạm chí La-ma một số đông Tỳ-kheo đã tụ tập ngồi lại để thuyết pháp. Đức Phật đứng ngoà i cửa, đợi các Tỳ-kheo nói pháp xong. Khi số đông các Tỳ-kheo đã nói pháp xong, các ngà i ngồi im lặng. Thế Tôn biết rồi bèn tằng hắng và gõ cửa.

Các Tỳ-kheo nghe, tức thì đi ra mở cửa. [05] Thế Tôn bước và o nhà Phạm chí La-ma, trải chỗ ngồi trước chúng Tỳ-kheo mà ngồi và hỏi:

“Các Tỳ-kheo vừa rồi nói những câu chuyện gì vậy? Vì công việc gì mà tụ tập ngồi ở đây?”

Lúc ấy các Tỳ-kheo đáp rằng:

“Bạch Thế Tôn, vừa rồi, chúng con thuyết pháp. Do pháp sự nà y mà tụ tập ngồi tại đây.”

Thế Tôn khen rằng:

“Là nh thay! Là nh thay, Tỳ-kheo khi tụ tập ngồi lại nên là m hai việc; một là thuyết pháp, hai là im lặng. Vì sao vậy? Ta sẽ giảng pháp cho các ngươi. Hãy lắng nghe! Hãy lắng nghe! Hãy tư niệm kỹ.”

Lúc ấy các Tỳ-kheo bạch rằng:

“Chúng con kính vâng lời lắng nghe.”

Đức Phật nói:

“Có hai loại tìm cầu. Một là Thánh cầu   [06] và hai là phi Thánh cầu. Thế nà o là phi Thánh cầu? Có một hạng người thật sá»± lệ thuộc bệnh tật nhÆ°ng lại tìm cầu tật bệnh; thật sá»± lệ thuộc sá»± chết nhÆ°ng lại tìm cầu sá»± chết, thật sá»± lệ thuộc và o Æ°u bi khổ não, lệ thuộc sá»± tạp uế, nhÆ°ng lại tìm cầu sá»± tạp uế.

“Thế nà o là thật sá»± lệ thuộc và o bệnh tật  [07] nhÆ°ng lại tìm cầu sá»± bệnh tật? Thế nà o là sá»± tật bệnh? Con cái, anh em, đó là bệnh pháp. Voi, ngá»±a, bò, dê, nô tỳ, tiền tà i, trân bảo, lúa gạo, là sá»± bệnh pháp. Chúng sanh ở trong đó xúc chạm, đắm nhiá» m, tham ái, dính trước, kiêu ngạo mà thọ nhập, không thấy sá»± nguy hiểm, không thấy sá»± xuất yếu.

“Thế nà o là sự lệ thuộc sự già , [08] sự chết, sự sầu bi ưu não, sự tạp uế? Con cái, anh em đó là sự tạp uế. Voi, ngựa, bò, dê, nô tỳ, tiền tà i, trân bảo, đó là sự tạp uế, sự tổn hại. Chúng sanh ở trong đó đắm nhiỠm, xúc chạm, tham ái, dính trước, kiêu ngạo mà thọ nhập, không thấy sự nguy hiểm, không thấy sự xuất yếu. Người đó muốn tìm cầu cái không tật bệnh, an ổn, vô thượng, Niết-bà n, nhưng đạt được Niết-bà n an ổn vô thượng là trường hợp không thể có. Tìm cầu cái không già , không chết, không sầu bi ưu não, không tạp uế, vô thượng an ổn Niết-bà n, nhưng đạt được Niết-bà n vô thượng an ổn là trường hợp không thể có. Đó gọi là phi Thánh cầu.

“Thế nà o là Thánh cầu? Có một hạng người suy nghĩ như thế nà y, ‘Ta thật sự lệ thuộc tật bệnh, nhưng không bỏ tìm cầu sự tật bệnh. Ta thật sự lệ thuộc sự già , sự chết, sự sầu bi khổ não, sự tạp uế, nhưng không bỏ sự tìm cầu tạp uế. Vậy ta hãy tìm cầu cái không bệnh, vô thượng an ổn Niết-bà n. Tìm cầu cái không già , không chết, không sầu bi ưu não, không tạp uế, vô thượng an ổn, Niết-bà n’. Người ấy bèn tìm cầu cái không bệnh, vô thượng an ổn Niết-bà n và đạt được không bệnh, vô thượng an ổn Niết-bà n là trường hợp có thể có. Tìm cầu cái không già , không chết, không sầu bi ưu não, không tạp uế, vô thượng an ổn Niết-bà n, và đạt được không già , không chết, không sầu bi ưu não, không tạp uế, vô thượng an ổn Niết-bà n, là trường hợp có thể có.

“Ta trước kia khi chưa chứng Vô thượng Chánh đẳng chánh giác cũng suy nghĩ như vầy, ‘Ta thực sự lệ thuộc tật bệnh, không bỏ tìm cầu sự tật bệnh. Ta thực sự lệ thuộc già , chết, sầu bi ưu não, tạp uế, nhưng không bỏ tìm cầu cái không già , không chết, không sầu bi ưu não, không tạp uế. Vậy ta có nên tìm cầu cái không bệnh, vô thượng an ổn Niết-bà n. Tìm cầu cái không già , không chết, không sầu bi ưu não, không tạp uế, vô thượng an ổn Niết-bà n chăng?’

“Ta và o thời thiếu niên trong trắng, mái tóc xanh mướt, cho đến thời tráng niên năm hai mươi chín tuổi, bấy giờ sống cực kỳ hoan lạc, vui đùa, trang sức, du hà nh. Ta và o lúc ấy mặc dù cha mẹ khóc lóc, thân thuộc không ai vui, nhưng Ta cạo bỏ râu tóc, mặc áo ca-sa, chí tín, lìa bỏ gia đình, sống không gia đình, để học đạo; thủ hộ thân mạng thanh tịnh, thủ hộ khẩu và ý mạng thanh tịnh. Ta đã thà nh tựu giới thân ấy rồi, lại muốn tìm cầu sự không bệnh, vô thượng an ổn Niết-bà n; sự không già , không chết, không sầu bi ưu não, không tạp uế, vô thượng an ổn Niết-bà n, cho nên lại tìm nơi A-la-la Già -la-ma, [09] hỏi rằng, ‘Thưa A-la-la, tôi muốn theo pháp của người để tu học phạm hạnh được chăng?’ A-la-la trả lời rằng, ‘Nà y Hiền giả, không có gì là không được. Hiền giả muốn hà nh thì hà nh’. Ta lại hỏi, ‘Người là m thế nà o để tự tri, tự giác, tự tác chứng pháp nà y?’ A-la-la đáp, ‘Ta vượt qua tất cả thức xứ, đạt được vô sở hữu xứ, thà nh tựu an trụ. Do đó, pháp của ta được tự tri, tự giác, tự tác chứng’. Ta lại suy nghĩ như vầy, ‘Không chỉ riêng A-la-la mới có niềm tin nà y. Ta cũng có niềm tin nà y. Không chỉ riêng A-la-la mới có tinh tấn nà y, Ta cũng có sự tinh tấn nà y. Không chỉ riêng A-la-la mới có tuệ nà y, Ta cũng có tuệ nà y’. A-la-la đối với pháp nà y đã tự tri, tự giác, tự tác chứng. Ta muốn chứng pháp nà y nên sống cô độc, viỠn ly, tại một nơi trống vắng, yên tĩnh. Sau khi tâm không phóng dật, tu hà nh tinh cần, không bao lâu Ta chứng pháp ấy. Sau khi chứng pháp ấy rồi, Ta lại tìm đến chỗ A-la-la Già -la-ma, hỏi rằng, ‘Thưa A-la-la, phải chăng pháp nà y được tự tri, tự giác, tự tác chứng, nghĩa là vượt qua tất cả vô lượng thức xứ, đạt được vô sở hữu xứ, thà nh tựu an trụ?’ A-la-la trả lời Ta rằng, ‘Hiền giả, đó là pháp ta tự tri, tự giác, tự tác chứng, nghĩa là vượt qua tất cả vô lượng thức xứ, đạt được vô sở hữu xứ, thà nh tựu an trụ’. A-la-la lại nói với Ta rằng, ‘Hiền giả, ấy là cũng như sự tác chứng của ta đối với pháp nà y, Hiền giả cũng vậy. Cũng như sự tác chứng của Hiền giả đối với pháp nà y, ta cũng vậy. Hiền giả, người hãy đến đây, cùng ta lãnh đạo đồ chúng nà y’. Đó là A-la-la đối xử với Ta với địa vị Tôn sư, coi Ta ngang hà ng, tối thượng cung kính, tối thượng cúng dường, tối thượng hoan hỷ.

“Ta lại suy nghĩ như vầy, ‘Pháp nà y không đưa đến trí; pháp nà y không đưa đến giác, không đưa đến Niết-bà n. Vậy Ta hãy xả bỏ pháp nà y, để cầu thêm nữa, sự không bệnh, vô thượng an ổn Niết-bà n; tìm cầu sự không già , không chết, không sầu bi ưu não, không tạp uế, vô thượng an ổn Niết-bà n’. Ta bèn bỏ pháp nà y đi tìm cầu sự không bệnh, vô thượng an ổn Niết-bà n.

“Rồi Ta đi đến chỗ Uất-đà -la La-ma Tử, [10] hỏi rằng, ‘Thưa Uất-đà -la, tôi muốn ở trong pháp của người mà học hỏi, có thể được chăng?’ Uất-đà -la La-ma Tử trả lời Ta rằng, ‘Hiền giả, không có gì là không được. Người muốn học thì học’. Ta lại hỏi, ‘Thưa Uất-đà -la, cha ngà i là La-ma,[11] người tự tri, tự giác, tự tác chứng pháp gì?’ Uất-đà -la La-ma Tử đáp, ‘Hiền giả, ta vượt qua tất cả vô sở hữu xứ, đạt được phi hữu tưởng phi vô tưởng xứ, thà nh tựu an trụ. Hiền giả, pháp mà cha ta La-ma tự tri, tự giác, tự tác chứng, là pháp nà y’. Ta lại suy nghĩ như vầy, ‘Không chỉ riêng La-ma mới có niềm tin nà y, Ta cũng có niềm tin nà y. Không chỉ riêng La-ma mới có sự tinh tấn nà y, Ta cũng có sự tinh tấn nà y. Không chỉ riêng La-ma mới có tuệ nà y, Ta cũng có tuệ nà y. La-ma đã tự tri, tự giác, tự tác chứng pháp nà y, tại sao ta lại không tự tri, tự giác, tự tác chứng pháp nà y?’ Vì Ta muốn chứng pháp nà y, cho nên sống cô độc tại một nơi xa vắng, không nhà n, yên tĩnh, tâm không phóng dật, tu hà nh tinh cần. Sau khi Ta sống cô độc, viỠn ly, tại một nơi trống vắng, yên tĩnh, không bao lâu chứng được pháp ấy. Khi chứng pháp ấy rồi, Ta lại đến Uất-đà -la La-ma Tử hỏi rằng, ‘Thưa Uất-đà -la La-ma Tử, cha ngà i là La-ma, phải chăng pháp nà y được tự tri, tự giác, tự tác chứng, nghĩa là vượt qua tất cả vô sở hữu xứ, đạt được phi hữu tưởng, phi vô tưởng xứ, thà nh tựu an trụ?’ Uất-đà -la La-ma Tử trả lời Ta rằng, ‘Hiền giả, cha ta là La-ma, đây là pháp được tự tri, tự giác, tự tác chứng, nghĩa là vượt qua tất cả vô sở hữu xứ, đạt được phi hữu tưởng, phi vô tưởng xứ, thà nh tựu an trụ’. Uất-đà -la lại nói với Ta rằng, ‘Cũng như cha ta tác chứng pháp nà y, Hiền giả cũng vậy. Cũng như Hiền giả tác chứng pháp nà y, cha ta cũng vậy. Hiền giả hãy đến đây cùng ta lãnh đạo đồ chúng nà y’. Uất-đà -la đối xử với Ta ngang địa vị Tôn sư, coi Ta cũng như bậc Tôn sư, tối thượng cung kính, tối thượng cúng dường, tối thượng hoan hỷ. Ta lại suy nghĩ như vầy, ‘Pháp nà y không đưa đến trí, không đưa đến giác, không đưa đến Niết-bà n. Vậy Ta hãy xả bỏ pháp nà y để đi tìm cầu thêm nữa, sự không bệnh, vô thượng an ổn Niết-bà n; tìm cầu sự không già , không chết, không sầu bi ưu não, không tạp uế, vô thượng an ổn Niết-bà n’. Ta liền xả bỏ pháp ấy để đi tìm cầu sự không bệnh, vô thượng an ổn Niết-bà n; tìm cầu sự không già , không chết, không sầu bi ưu não, không tạp uế, vô thượng an ổn Niết-bà n.

“Rồi Ta đi về phía nam núi Tượng đỉnh, [12] đến tại Uất-bệ-la, [13] một ngôi là ng của Phạm chí tên gọi là TÆ° na  [14] đây là một khoảng đất xinh xắn, khả ái, núi rừng sầm uất, sông Ni-liên-thuyền  [15] với dòng nước trong xanh chảy lên bờ. Ta thấy khoảnh đất ấy bèn nghÄ© rằng, ‘Nếu một thiện nam tá»­ muốn học đạo, nên ở nÆ¡i nà y mà học, Ta cÅ©ng học đạo; vậy Ta hãy ở nÆ¡i nà y mà học. Rồi Ta ôm cỏ đến cây giác thọ [16] Đến nÆ¡i, Ta rải cỏ xuống, trải ni-sÆ°-đà n lên và ngồi kiết già , kỳ hạn sẽ không rời khỏi chỗ ngồi cho đến khi nà o chứng đắc Lậu tận. Và Ta không rời khỏi chỗ ngồi cho đến khi chứng đắc Lậu tận.

“Ta tìm cầu sự không bệnh, vô thượng an ổn Niết-bà n, liền đạt được sự không bệnh, vô thượng an ổn Niết-bà n. Tìm cầu sự không già , không chết, không sầu bi ưu não, không tạp uế, vô thượng an ổn Niết-bà n. Liền đạt được sự không già không chết, không ưu bi sầu não, không tạp uế, vô thượng an ổn Niết-bà n, sanh tri, sanh kiến, định đạo phẩm pháp [17]

‘Sự sanh đã dứt, phạm hạnh đã vững, việc cần là m đã là m xong, biết như thật không còn tái sanh nữa’.

“Khi Ta vừa chứng Vô thượng Chánh đẳng chánh giác, liền nghĩ như vầy, ‘Ta sẽ thuyết pháp cho ai trước nhất?’ Rồi Ta lại nghĩ rằng, ‘Ta có nên đi đến thuyết pháp cho A-la-la Già -la-ma trước chăng?’

“Lúc bấy giờ có Thiên thần trụ trong hư không nói với Ta rằng: “Đại Tiên nhân, xin biết cho, A-la-la Già -la-ma vừa mạng chung đến nay đã được bảy ngà y’. Ta cũng tự biết A-la-la Già -la-ma đã mạng chung được bảy ngà y. Ta lại nghĩ như vầy, ‘A-la-la Già -la-ma, thiệt thòi thay cho người ấy, không nghe được pháp nà y. Nếu được nghe pháp nà y, người ấy sẽ nhanh chóng biết rõ pháp tùy pháp[18]

“Khi Ta vừa chứng Vô thượng Chánh đẳng chánh giác, liền nghĩ như vầy, ‘Ta sẽ thuyết pháp cho Uất-đà -la La-ma Tử trước nhất chăng?” Thiên thần lại trụ trong hư không nói với Ta rằng, ‘Đại Tiên nhân, xin biết cho, Uất-đà -la La-ma Tử mạng chung đến nay đã hai tuần thất’. Ta cũng tự biết Uất đầu la La-ma Tử mạng chung đã hai tuần thất. Ta lại nghĩ như vầy, ‘Uất-đà -la La-ma Tử thiệt thòi thay cho người ấy, không nghe được pháp nà y. Nếu nghe được pháp nà y, người ấy sẽ nhanh chóng biết rõ pháp tùy pháp’.

“Khi Ta vừa chứng Vô thượng Chánh đẳng chánh giác, Ta liền suy nghĩ như vầy, ‘Ta sẽ thuyết pháp cho ai trước nhất?’ Rồi Ta lại nghĩ rằng, ‘Xưa kia, năm Tỳ-kheo theo hầu hạ Ta, giúp Ta nhiều điều hữu ích. Khi Ta tu hà nh khổ hạnh, năm Tỳ-kheo ấy đã thừa sự Ta, nay Ta có nên thuyết pháp cho năm Tỳ-kheo trước kia chăng?’ Rồi Ta lại nghĩ rằng, ‘Năm Tỳ-kheo thuở xưa ấy, bây giờ đang ở đâu?’ Bằng thiên nhãn thanh tịnh vượt hẳn người thường, Ta thấy năm Tỳ-kheo đang ở tại Ba-la-nại [19] Tiên nhân trú xứ, trong vườn Lộc giả.

“Ta tùy thuận trụ dưới gốc cây Giác thọ. Sau đó Ta thu vén y, ôm bát đi về Ba-la-nại, đến đô ấp Gia-thi.[20]

 Bấy giờ Dị học Ưu-đà   [21] từ xa trông thấy Ta đi đến, bèn nói với Ta rằng, ‘Hiền giả Cù-đà m, các căn thanh tịnh, hình sắc thù diệu, khuôn mặt ngời sáng. Hiền giả Cù-đà m, ai là Tôn sÆ°? Theo ai học đạo? Tin tưởng pháp của ai?’ Lúc bấy giờ Ta liền nói bà i kệ để trả lời Ưu-đà rằng:

Ta tối thượng, tối thắng;

NhiỠm trước pháp đã trừ;

Giải thoát, ái diệt tận;

Tự giác, ai tôn sư?

Bậc Vô đẳng, Đại hùng,

Tự giác, Vô thượng giác,

Như Lai, Thầy thiên, nhơn,

Biến tri, thà nh tựu lực.

“Ưu-đà hỏi rằng:

“–Hiền giả Cù-đà m tự cho là tối thắng chăng?”

“Ta lại nói bà i kệ trả lời rằng:

Đấng Tối thắng như vậy

Các lậu đã tận trừ.

Ta sát hại ác pháp,

Nên tối thắng là Ta.

“Ưu-đà lại hỏi Ta rằng:

“–Hiền giả Cù-đà m, bấy giờ muốn đi về đâu?”

“Bấy giờ Ta nói bà i kệ rằng:

Ta đến Ba-la-nại,

Dóng trống diệu cam lồ,

Chuyển pháp luân vô thượng

Chưa ai chuyển trong đời.

“Ưu-đà lại nói với Ta rằng:

“–Hiền giả Cù-đà m, hoặc có thể là như vậy.”

“Rồi vị ấy bước sang con đường tắt mà đi trở lui.

“Ta một mình đi đến Tiên nhân trụ xứ, trong vườn Lộc dã. Bấy giờ năm Tỳ-kheo từ xa trông thấy Ta đi đến, ai cũng lập giao ước với nhau rằng, ‘Chư Hiền, nên biết đó là Sa-môn Cù-đà m đang đi đến. Người ấy đa dục, đa cầu, ăn với loại ẩm thực thù diệu, bằng cơm gạo trắng ngon là nh, cùng với bột, tô, mật, và bôi xoa thân thể bằng dầu mè nay lại đến đây. Các người cứ ngồi. Chớ nên đứng dậy đón tiếp, cũng đừng là m lỠ. Dà nh sẵn cho một chỗ đó, nhưng đừng mời ngồi, hãy nói rằng ‘Nếu bạn muốn ngồi, xin cứ tùy ý’. Rồi Ta đi đến chỗ năm Tỳ-kheo. Bấy giờ năm Tỳ-kheo không kham nổi uy đức tối thắng thù diệu của Ta, tức thì rời chỗ ngồi đứng dậy, người thì ôm y bát của Ta, người thì trải chỗ ngồi, người thì lấy nước cho Ta rửa chân. Ta nghĩ rằng, ‘Những người ngu si nà y sao lại không bền chí, đã tự mình thiết lập điều ước hẹn, rồi lại là m trái điều giao hẹn’. Ta biết như vậy rồi bèn ngồi trên chỗ ngồi mà năm Tỳ-kheo đã dọn sẵn. Khi ấy năm Tỳ-kheo gọi thẳng tên họ Ta và xưng hô với Ta là ”Bạn”.[22] ”Ta nói với họ rằng, ‘Ta là Như Lai, Vô Sở Trước, Đẳng Chánh Giác, các người đừng gọi thẳng tên họ Ta, cũng đừng gọi Ta là ‘Bạn’. Vì sao vậy? Ta vì tìm cầu sự không bệnh, vô thượng an ổn Niết-bà n, và đạt được sự không bệnh, vô thượng an ổn Niết-bà n. Ta tìm cầu sự không già , không chết, không sầu bi ưu não, không tạp uế, vô thượng an ổn Niết-bà n, và đạt được sự không già , không chết, không sầu bi ưu não, không tạp uế, vô thượng an ổn Niết-bà n. Đã sanh tri, sanh kiến, định đạo phẩm pháp, ‘Sự sanh đã dứt, phạm hạnh đã vững, việc cần là m đã là m xong, không còn tái sanh nữa’. Họ nói với Ta rằng:

“–Nà y bạn Cù-đà m, trước kia bạn hà nh như vậy, đạo tích như vậy, khổ hạnh như vậy mà còn chưa chứng được pháp thượng nhân, gần kề với Thánh tri, Thánh kiến, huống là ngà y hôm nay đa dục, đa cầu, ăn với thực phẩm thù diệu với gạo trắng ngon là nh, cùng với bột, tô, mật, bôi xoa thân thể bằng dầu mè chăng?

“Ta lại nói rằng:

“–Nà y năm Tỳ-kheo, các ngươi trước kia có bao giờ thấy Ta như vậy, với các căn thanh tịnh, rạng rỡ sáng ngời chăng?

“Bấy giờ năm Tỳ-kheo lại trả lời với Ta rằng:

“–Trước kia chúng tôi chưa từng thấy bạn với các căn thanh tịnh, rạng rỡ sáng ngời. Nà y bạn Cù-đà m, nay bạn với các căn thanh tịnh, hình sắc thù diệu khuôn mặt sáng ngời.

“Ta lúc ấy nói với họ rằng:

“–Nà y năm Tỳ-kheo, có hai lối sống cực đoan mà những người học đạo không nên học. Một là đắm trước dục lạc, nghiệp hèn hạ, là lối sống của phà m phu. Hai là tự gây phiền, tự gây khổ, không phải là pháp Hiền Thánh, không tương ưng với cứu cánh. Nà y năm Tỳ-kheo, xả bỏ hai cực đoan ấy, có con đường giữa, thà nh minh, thà nh trí, thà nh tựu định, đạt đến tự tại, đưa đến trí, đưa đến giác, dẫn đến Niết-bà n. Đó là tám con đường chân chánh, từ chánh kiến cho đến chánh định là tám.

“Rồi Ta lần lượt giáo hóa năm Tỳ-kheo. Khi giáo hóa cho hai người thì ba người đi khất thực. Ba người mang thức ăn về cho đủ sáu người ăn. Khi giáo hóa cho ba người thì hai người đi khất thực. Hai người mang thức ăn về cho đủ sáu người ăn. Ta giáo hóa như vậy, họ tìm cầu sự không bệnh, vô thượng an ổn Niết-bà n. Và đạt được sự không bệnh, vô thượng an ổn Niết-bà n. Tìm cầu sự không già , không chết, không sầu bi ưu não, không tạp uế, vô thượng an ổn Niết-bà n, và đạt được sự không già , không chết, không sầu bi ưu não, không tạp uế và vô thượng an ổn Niết-bà n; sanh tri, sanh kiến, định đạo phẩm pháp, ‘Sự sanh đã dứt, phạm hạnh đã vững, việc cần là m đã là m xong, biết như thật không còn tái sanh nữa’.

“Rồi Thế Tôn lại nói với họ rằng:

“–Nà y năm Tỳ-kheo, có năm thứ công đức của dục, khả ái, khả lạc, khả ý, khả niệm, hoà n toà n tương ưng với dục. Đó là sắc được biết bởi mắt, tiếng được biết bởi tai, hương được biết bởi mũi, vị được biết bởi lưỡi, xúc được biết bởi thân. Nà y năm Tỳ-kheo, phà m phu ngu si, không đa văn, không gặp thiện hữu, không biết Thánh pháp, không điều ngự trong Thánh pháp, chúng xúc chạm, đắm nhiỠm, tham ái, dính trước, kiêu ngạo mà thọ nhập, không biết sự nguy hiểm, không thấy sự xuất yếu. Nên biết chúng nghe theo ác ma, là m theo ác ma, rơi và o ác ma, bị lưới ma quấn chặt, bị cùm ma khóa chặt, không thoát khỏi sự trói buộc của ma. Nà y năm Tỳ-kheo, cũng như nai rừng bị dây buộc chặt nên biết nó phải nghe theo thợ săn, là m theo thợ săn, rơi và o tay thợ săn, bị lưới thợ săn quấn chặt, khi thợ săn đến, không thể trốn thoát. Cũng vậy, năm Tỳ-kheo, phà m phu ngu si, không đa văn, không gặp thiện hữu, không biết Thánh pháp, không điều ngự trong Thánh pháp, chúng đối với năm thú diệu dục mà xúc chạm, đắm nhiỠm, tham ái, dính trước, kiêu ngạo, lăn xả và o, thọ dụng mà không thấy sự nguy hiểm, không thấy sự xuất yếu. Nên biết, chúng phải nghe theo ác ma, là m theo ác ma, rơi và o tay ác ma, bị lưới ma quấn chặt, bị dây ma trói xiết, không thoát khỏi sự trói buộc của ma. Nà y năm Tỳ-kheo, Đa văn Thánh đệ tử, gặp thiện tri thức, hiểu biết Thánh pháp, điều ngự trong Thánh pháp, những vị ấy đối với năm diệu dục, không xúc, không nhiỠm, không tham, không trước, cũng không kiêu ngạo mà thọ nhập, mà thấy sự nguy hiểm, thấy sự xuất yếu. Nên biết, họ không nghe theo ác ma, không là m theo ác ma, không bị rơi và o tay ác ma, không bị lưới ma quấn chặt, không bị dây ma trói siết, bèn thoát khỏi sự trói buộc của ma. Nà y năm Tỳ-kheo, cũng như nai rừng thoát khỏi trói buộc, nên biết nó không phải nghe theo thợ săn, không phải là m theo thợ săn, không rơi và o tay thợ săn, không bị lưới thợï săn quấn chặt, không bị dây thợ săn buộc siết. Khi thợ săn đến, nó có thể trốn thoát. Cũng vậy, nà y năm Tỳ-kheo, Đa văn Thánh đệ tử gặp thiện tri thức, hiểu biết Thánh pháp, điều ngự trong Thánh pháp, vị ấy đối với năm công đức của dục không xúc, không nhiỠm, không tham không trước, cũng không kiêu ngạo mà thọ nhập, mà thấy sự nguy hiểm, thấy sự xuất yếu. Nên biết những người ấy không phải nghe theo ác ma, không phải là m theo ác ma, không rơi và o tay ma, không bị lưới ma quấn chặt, không bị dây ma buộc siết, bèn thoát khỏi sự trói buộc của ma. Nà y năm Tỳ-kheo, nếu lúc Như Lai xuất hiện trong thế gian, là Bậc Vô Sở Trước, Minh Hạnh Thà nh Tựu, Đẳng Chánh Giác, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Đạo Pháp Ngự, Thiên Nhân Sư, là Phật, Chúng Hựu. Vị ấy đoạn trừ cho đến năm triền cái, những thứ là m tâm tạp uế, tuệ yếu kém, ly dục, ly ác bất thiện pháp cho đến chứng đắc Tứ thiền thà nh tựu an trụ.

Vị ấy với định tâm thanh tịnh, như vậy, không uế, không phiền, nhu nhuyến, an trụ vững và ng, đạt đến bất động tâm, tu học và tác chứng Lậu tận trí thông. Vị ấy biết như thật đây là Khổ, biết như thật đây là Khổ tập, biết như thật đây là Khổ diệt, đây là Khổ diệt đạo. Biết như thật đây là lậu, đây là lậu tập, đây là lậu diệt, đây là lậu diệt đạo. Vị ấy biết như vậy, thấy như vậy, tâm giải thoát dục lậu, tâm giải thoát hữu lậu, vô minh lậu. Giải thoát rồi biết mình đã giải thoát, biết như thật rằng ‘Sự sanh đã dứt, phạm hạnh đã vững, điều cần là m đã là m xong, không còn tái sanh nữa’. Vị ấy bây giờ tự tại đi, tự tại đứng, tự tại ngồi, tự tại nằm. Vì sao vậy? Vị ấy đã tự mình thấy rõ vô lượng pháp ác bất thiện đã diệt tận. Cho nên, vị ấy tự tại đi, tự tại đứng, tự tại ngồi, tự tại nằm. Nà y năm Tỳ-kheo, cũng như trong khu rừng vắng, nơi không có bóng người, ở đó nai rừng tự tại đi, tự tại đứng, tự tại ngồi, tự tại nằm. Vì sao vậy? Nai rừng ấy không nằm trong cảnh giới của thợ săn. Cho nên nó tự tại đi, tự tại đứng, tự tại ngồi, tự tại nằm. Cũng vậy, nà y năm Tỳ-kheo, Tỳ-kheo lậu tận, chứng đắc vô lậu, tâm giải thoát, tuệ giải thoát, biết như thật ‘Sự sanh đã dứt, phạm hạnh đã vững, điều cần là m đã là m xong, không còn tái sanh nữa’. Vị ấy lúc bấy giờ tự tại đi, tự tại đứng, tự tại ngồi, tự tại nằm. Vì sao vậy? Vì vị ấy tự mình thấy vô lượng pháp ác bất thiện đã diệt tận, cho nên tự tại đi, tự tại đứng, tự tại ngồi, tự tại nằm. Nà y năm Tỳ-kheo, đó gọi là giải thoát vô dư, đó gọi là sự không bệnh, vô thượng an ổn Niết-bà n. Đó gọi là sự không già không chết, không sầu bi ưu não, không tạp uế, vô thượng an ổn Niết-bà n.”

Đức Phật thuyết như vậy, Tôn giả A-nan và các Tỳ-kheo sau khi nghe Phật dạy xong, hoan hỷ phụng hà nh.

-ooOoo-

Chú thích:

[01] Tương đương Pāli. M. 26. Ariyapariyesana-suttaṃ.

[02] A-di-la-bà -đề 阿 夷 ç¾ å©† 提. Pāli: AciravatÄ«. Trong bản Pāli: Pubbakoá¹­á¹­haka.

[03] La-ma ç¾ æ‘©. Pāli: Rammaka.

[04] Một và i chi tiết trong đoạn nà y không được mạch lạc.

[05] Theo bản Pāli, đây là một am cốc (Rammakassa brāhmanassa assamo: thảo am của Bà -la-môn Rammaka) chứ không phải là nhà .

[06] Thánh cầu 聖 求. Pāli: ariyāpariyesanā.

[07] Bệnh pháp ç— æ³•. Pāli: byādhidhamma.

[08] Lão pháp 老 法. Pāli: jarādhamma.

[09] A-la-la Già -la-ma 阿 ç¾ ç¾ ä¼½ ç¾ æ‘©. Pāli: Āḷāra Kālāma.

[10] Uất-đà -la La-ma Tá»­ 鬱 陀 ç¾ ç¾ æ‘© 子. Pāli: Udduka Rāmaputta.

[11] Nhữ phụ La-ma 汝 父 ç¾ æ‘©; đáng lẽ gọi là La-ma Tá»­, không hiểu tại sao ở đây lại nói nhÆ° vậy. Bản Pāli cÅ©ng chỉ gọi Rāma (tên cha) thay vì gọi Uddaka hay Rāmaputta (tên con).

[12] Tượng đỉnh sÆ¡n 象 é ‚ å±±. Pāli: Gayāsisa.

[13] Uất-bệ-la 鬱 鞞 ç¾ . Pāli: Uruvelā.

[14] Tư-na 斯 那. Pāli: Senā.

[15] Ni-liên-thuyền 尼 連 禪. Pāli: Nerañjarā.

[16] Giác thọ, tức cây bồ-đề.

[17] Định đạo phẩm pháp 定 道 品 法, bản Pāli: akuppā me vimutti, sự giải thoát của Ta không dao động.

[18] Nguyên bản Hán: pháp thứ pháp 法 次 法. Đoạn Pāli tương đương không có từ liên hệ, nhưng thông thường là dhammānudhamma.

[19] Ba-la-nại, Tiên nhÆ¡n trụ xứ, Lộc giả uyển æ³¢ ç¾ å¥ˆ 仙 人 住 處 鹿 野 苑. Pāli: Bārāṇasi Isipatanaṃ Migadāyo.

[20] Gia-thi đô ấp åŠ å°¸ 都 邑; không rõ ở đâu.

[21] Ưu-đà 優 陀. Pāli: Upaka.

[22] Hán: khanh ư ngã 卿 於 我. Pāli: āvusovādena ca samudācaranti, họ xưng hô với Ta là ”āvuso” (Bạn, hay Hiền giả).

-ooOoo-

đầu trang

trang kế