中 阿 含 經 KINH TRUNG A HÀM Hán Dịch: Phật Ðà Da Xá & Trúc Phật Niệm, Việt Dịch & Hiệu Chú: Thích Tuệ Sỹ

11. PHẨM ÐẠI
(Phần Ðầu)

119. KINH THUYẾT XỨ^[1]

Tôi nghe như vầy:

Một thời Đức Phật du hóa tại nước Xá-vệ, trong rừng Thắng, vườn Cấp cô độc.

Bấy giờ, Đức Thế Tôn nói với các Tỳ-kheo:

“Ở đây có ba thuyết xứ[02], chứ không phải bốn hay năm. Nếu Tỳ-kheo sau khi thấy, nhân sự thấy đó nói mà nói[03] rằng: ‘Ta thấy, nghe, hiểu, biết’, Tỳ-kheo nói mà nói rằng: ‘Đây là điều tôi biết’.

“Những gì là ba? Tỳ-kheo nhân vấn đề quá khứ nói mà nói[04] như vầy: ‘Trong thời quá khứ có’. Tỳ-kheo nhân vấn đề vị lai nói mà nói như vầy: ‘Trong thời vị lai có’. Tỳ-kheo nhân vấn đề hiện tại nói mà nói như vầy: ‘Trong thời hiện tại có’.

“Đó gọi là ba thuyết xứ chứ không phải bốn hay năm. Nếu Tỳ-kheo sau khi thấy, nhân sự thấy đó nói mà nói rằng: ‘Ta thấy, nghe, hiểu biết’. Tỳ-kheo nói mà nói rằng: ‘Đây là điều tôi biết’. Do điều được thuyết, khéo tập được nghĩa, do không thuyết, không khéo tập được nghĩa.

“Hiền Thánh đệ tử với hai tai nhất tâm nghe pháp. Vị ấy sau khi với hai tai nhất tâm nghe pháp, đoạn một pháp, tu một pháp, tự thân chứng đắc[05] một pháp. Vị ấy sau khi đã đoạn được một pháp, tu một pháp, tự thân chứng đắc một pháp rồi, liền được chánh định. Hiền Thánh đệ tử sau khi đã được chánh định, liền đoạn trừ hết tất cả dâm, nộ, si. Như vậy là Hiền Thánh đệ tử chứng đắc tâm giải thoát, giải thoát rồi liền biết mình đã giải thoát, biết đúng như thật rằng: ‘Sự sanh của ta đã dứt, phạm hạnh đã vững, việc cần là m đã là m xong, không còn tái sanh nữa’.

“Do điều được nói[06] nên có bốn trường hợp để quan sát người, rằng Hiền giả nà y có thể cùng nói, hoặc không thể cùng nói. Nếu Hiền giả nà y với câu hỏi xác quyết mà không trả lời xác quyết, với câu hỏi phân biệt mà không trả lời phân biệt, với câu hỏi phản vấn mà không trả lời phản vấn, với câu hỏi xả trí vấn mà không trả lời xả trí[07]. Như vậy, Hiền giả nà y không thể cùng nói, cũng không thể cùng thảo luận.

“Nếu Hiền giả nà y với câu hỏi xác quyết mà trả lời xác quyết, với câu hỏi phân biệt mà trả lời phân biệt, với câu hỏi phản vấn mà trả lời phản vấn, với câu hỏi xả trí vấn mà trả lời xả trí. Như vậy, Hiền giả nà y có thể cùng nói, cũng có thể cùng thảo luận.

“Lại nữa, do điều được nói nên lại có bốn trường hợp để quan sát người, rằng Hiền giả nà y có thể cùng nói, hoặc không thể cùng nói. Nếu Hiền giả nà y không an trụ trên xứ phi xứ, không an trụ trên sở tri, không an trụ trên thuyết dụ, không an trụ trên đạo tích[08]; như vậy thì Hiền giả nà y không thể cùng nói, cũng không thể cùng thảo luận.

“Nếu Hiền giả nà y an trụ trên xứ phi xứ, an trụ trên sở tri, an trụ trên thuyết dụ, an trụ trên đạo tích; như vậy thì Hiền giả nà y có thể cùng nói, cũng có thể cùng thảo luận.

“Do điều được nói, với lời nói trầm tĩnh[09], xả bỏ sở kiến của mình, xả bỏ ý kết oán, xả bỏ tham dục, xả bỏ sân nhuế, xả bỏ si ám, xả bỏ kiêu mạn, xả bỏ bất ngữ[10], xả bỏ tật đố, không háo thắng, không ép người, không chấp chặt khuyết điểm, nói nghĩa nói pháp[11]. Sau khi nói nghĩa nói pháp, khuyên dạy, rồi lại khuyên dạy cho bỏ[12], tự mình hoan hỷ, khiến người kia cùng hoan hỷ. Thuyết nghĩa như vậy, thuyết sự như vậy, là Thánh thuyết nghĩa, là Thánh thuyết sự[13]; nghĩa là đã cứu cánh tận diệt hết lậu.”

Rồi thì, Đức Thế Tôn nói bà i tụng rằng:

Luận tranh và luận nghị,

Ý tạp, lòng cống cao;

Nghịch Thánh, chê Thánh đức,

Mong cầu khuyết điểm nhau,

Khai thác lỗi bất cẩn,

Khăng khăng khuất phục người,

Đối địch đều háo thắng;

Thánh không nói như vậy.

Nếu mong thà nh luận nghị,

Người trí biết tùy thời,

Có pháp và có nghĩa,

Chư Thánh luận như vậy.

Người trí nói như vậy,

Không cãi, không cống cao,

Ý không biết nhà m đủ,

Không kết, không oán thù;

Tùy thuận, không điên đảo;

Mỗi lời hợp chánh tri.

Khéo nói thì có thể

Trọn không lời xấu xa;

Không luận vì luận tranh,

Không tùy người thách đố;

Biết xứ và thuyết xứ,

Là điều được luận bà n.

Đây là lời Thánh nhân;

Người trí, hai mục đích[14],

Cho đời nà y bình an,

Cho đời sau khoái lạc.

Nên biết người thông đạt,

Thuyết phi đảo, phi thường[15].

Phật thuyết như vậy. Các Tỳ-kheo sau khi nghe Phật thuyết, hoan hỷ phụng hà nh.

-ooOoo-

Chú thích:

[01] Tương đương Pāli: A.iii.67 Kathāvatthu. Kinh số 86 ở trên cùng tên với kinh nà y.

[02] Thuyết xứ 說 處. Pāli: tīni kathāvatthūni, “ba luận sự”. Tam ngôn y 三 言 依, xem Tập dị 3 (Đại 26, tr. 378 c - 78 a).

[03] Thuyết nhi thuyết 說 而 說.  Pāli: Katham katheyya, có thể nói về vấn đề.

[04] Nhân quá khứ thuyết nhi thuyết å› éŽ 去 說 而 說. Pāli: atÄ«tam vā addhānam ārabbha katham katheyya, có thể nói về vấn đề liên hệ thời quá khứ.

[05] Hán: tác chứng 作 證.

[06] Nhân sở thuyết å› æ‰€ 說. Pāli: Kathāsampayogena, bằng sá»± liên hệ với ngôn thuyết.

[07] Nhất hướng luận 一 向 論 (ekaṃsavyākaranīyam), phân biệt luận 分 別 論
(vibhajjhavyākaranīyam), cật luận 詰 論(paṭipucchāvyākarannīyam), chỉ luận 止 論 (thapanīyam), Bốn trường hợp đặt câu hỏi và phải trả lời, bốn ký vấn (Tập dị 8, Đại 26 tr. 401a-11a): Nhất hướng ký vấn, phân biệt ký vấn, phản cật ký vấn, xả trí ký vấn.

[08]Xứ phi xứ 處 非 處 (Pāli: thānāthāna), (không được xác định là ) hợp lý hay không hợp lý; sở tri 所 知 (Pāli: parikappa) (có hay không có) chủ đích; thuyết dụ 說 喻 (Pāli: aññātavāda) ngôn ngữ được chấp thuận (của bậc trí); đạo tích (Pāli:paṭipadā), thực tiỠn (được xác định bằng thực tiỠn hà nh động).

[09] Chỉ tức khẩu hà nh 止 息 口 行.

[10] Hán: bất ngữ 不 語, không rõ nghÄ©a. Có lẽ Pāli: dubbhāsitaṃ, lời nói khó nghe, ác ngữ.

[11] Hán: nghĩa thuyết pháp thuyết 義 說 法 說. Pāli: atthavādī dhammavādī, lời nói hữu ích, lời nói đúng pháp.

[12] Hán: giáo phục giáo chỉ 教 復 教 止.Có lẽ Pāli: sataṃ ve hoti mantanā, được lưu ý và thật sự được khuyến cáo.

[13] Pāli: evaṃ kho ariyā mantenti, esā ariyāna mantanā, “Các Thánh đà m luận như vậy; đó là những điều được các Thánh đà m luận”.

[14] Hán: câu đắc nghĩa 俱 得 義, được lợi (nghĩa) cả hai đường.

[15] Pāli: etad aññāya medhāvī na samusseyya, sau khi nhận thức được điều đó, bậc trí không nói lời khoa đại.

-ooOoo-

đầu trang

trang kế